دانلود رایگان


بررسي اثر تنش شوري و زمان برداشت بر خصوصيات - دانلود رایگان



دانلود رایگان ايران داراي منابع با ارزشي از گياهان دارويي و زينتي مي باشد. با توجه به اهميت گياهان دارويي، امروزه پژوهش هاي بسياري از محققان علوم گياهي معطوف به جنبه­ ها

دانلود رایگان
بررسي اثر تنش شوري و زمان برداشت بر خصوصيات مورفولوژيک، فيزيولوژيک، فيتوشيميايي و فعاليت آنتي اکسيداني گياه موردچکيده
ايران داراي منابع با ارزشي از گياهان دارويي و زينتي مي باشد. با توجه به اهميت گياهان دارويي، امروزه پژوهش هاي بسياري از محققان علوم گياهي معطوف به جنبه­ هاي مختلف کاربردي اين گياهان شده است. حدود 15 درصد اراضي کشور ايران با مشکل شوري مواجه هستند و گزارش­های موجود حاکی از روند افزایشی این مشکل است. گياه مورد با نام علمي Myrtus communisيک گونه ديپلوئيد از خانواده ميرتاسه (Myrtaceae) بوده و از جمله گياهان مهم دارويي و زينتي محسوب مي­شود. يکي از اهداف مهم در گياهان دارويي، بالا بردن ميزان ترکيبات آنتي­اکسيداني حائز اهمیت در اين گياهان مي­باشد با این حال این ترکیبات می­تواند تحت تأثیر محیط واقع گردد. از اين رو مطالعه حاضر به منظور بررسي اثر سطوح مختلف تنش شوري بر خصوصيات مورفولوژيک، فیزیولوژیک، فيتوشيميايي وفعاليت آنتي اکسيداني گياه مورد انجام گرفت. اين آزمايش در قالب يک آزمایش اسپليت پلات در زمان بر پايه بلوک هاي کامل تصادفي با 4 تکرار و در 4 سطح شوري و3 زمان برداشت (اوايل بهار، اوايل تابستان و اوايل پائيز) انجام شد. با توجه به نتايج مورفولوژيک بدست آمده درهرسه زمان برداشت رشد رويشي به جز از نظر تعداد شاخه فرعي و گلدهي در گياه مورد تحت تنش شوري کاهش پيدا کرد. کلروفيل، سبزينگي و محتواي رطوبت نسبي برگ گياه مورد تحت تنش شوري کاهش و ميزان پرولين و کاروتنوئيد(در زمان برداشت بهار و تابستان) افزايش يافت. طبق نتايج حاصل از اين مطالعه زمان برداشت بهار و تابستان بيشترين ميزان متابوليت­هاي ثانويه را داشتند. در زمان برداشت پاييز ترکیبات فنولیک، فعالیت آنتی اکسیدانی، درصد اسانس و فلاونوئید نسبت به دو زمان برداشت ديگر کاهش داشت. به طور کلي تنش متوسط شوري تا 4دسي زيمنس و زمان برداشت بهار و تابستان باعث افزايش درصد اسانس گردید و تنش شوري تا 6دسي زيمنس و زمان برداشت بهار و تابستان نسبت به پاييز باعث افزايش ترکيبات فنوليک(96/96) ، ميزان فلاونوئيد(24/8) و فعاليت آنتي اکسيداني شد. در اين مطالعه مقايسه ايي که بين 3 روش سنجش فعاليت آنتي اکسيداني در سه زمان برداشت صورت گرفت نشان داد که همبستگي بين هر سه روش DPPH، احيا کنندگي آهن و بتاکاروتن در زمان برداشت اول و دوم مثبت مي­باشد. در پاييز دو مدل سيستم DPPH و FTC داراي همبستگي مثبت بودند در حالي­که روش بتاکاروتن نتايج همسو با اين دو روش نداشت. فعاليت آنتي اکسيداني در زمان برداشت بهار و تابستان با افزايش سطوح شوري افزايش داشت که دليل اين موضوع احتمالا" بالا بودن ترکيبات فنوليک گياه مورد در بهار و تابستان مي­باشد. نتايج آناليزترکيبات اسانس نشان داد که ميزان آلفاپينن و 1.8 سينئول تحت تنش شوری نسبت به شاهد افزايش داشت . به منظور دستيابي به بالاترين عملکرد گياه مورد تحت تنش شوري، زمان برداشت بهار و تابستان به عنوان بهترين مرحله برداشت و با تنش شوری حداکثر 4 دسی زیمنس معرفي مي­گردد.
واژه­هاي کليدي: تنش شوري، زمان برداشت، فعاليت آنتي اکسيداني، گياه مورد
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه و بررسي منابع2
فصل دوم:موادوروشها26
فصل سوم:نتايجوبحث36
فصل چهارمنتيجه­گيريوپيشنهادات84
منابع88
فهرست نمودار
عنوان صفحه
فهرست جداول
عنوان صفحه
فصل اول مقدمه و بررسي منابع 1-1 اهميت و اهداف پژوهش ­ايران داراي منابع با ارزشي از گياهان دارويي و زينتي مي باشد. روﯾﮑﺮد ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﮔﯿﺎﻫـﺎن داروﯾـﯽ و ﺗﺮﮐﯿـﺐ­ﻫـﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﺻﻨﺎﯾﻊ داروﯾﯽ، آراﯾﺸﯽ- ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ و ﻏـﺬاﯾﯽ ﻧﯿﺎز ﻣﺒﺮم ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﭘﺎﯾﻪ اي و ﮐﺎرﺑﺮدي وﺳـﯿﻌﯽ را در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻧﻤﺎﯾﺎن ﻣﯽ­ﺳﺎزد. اﻣﺮوزه زﯾـﺎنﻫـﺎي ﺣﺎﺻـﻠﻪ از ﻣـﺼﺮفﻣﻮاد ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﻣﻮﺟﻮد در داروﻫـﺎي ﻣـﺼﻨﻮﻋﯽ، ﺳـﻤﻮم ﻧﺒـﺎﺗﯽ، ﻣـﻮاد اﻓﺰودﻧﯽ و ﻧﮕﻬﺪارﻧﺪه، اﺳﺎﻧﺲ ﻫﺎ و ﻃﻌﻢ دﻫﻨـﺪه­ﻫـﺎي ﻣـﺼﻨﻮﻋﯽ ﺑـﺮ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﭘﻮﺷﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ. ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﮐﻪ ﮐﺸﻮر­ﻫـﺎي ﭘﯿـﺸﺮﻓﺘﻪ دﻧﯿـﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﮐﻠﯿﻪ ﻣﻮاد ﺷـﯿﻤﯿﺎﯾﯽ را در ﻣـﻮاد ﻏـﺬاﯾﯽ، داروﯾـﯽ، آراﯾـﺸﯽ وﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ ﺣﺬف ﻧﻤﻮده­اﻧﺪ. ﻟﺰوم ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒـﻪ و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري ﺻﺤﯿﺢ از اﯾﻦ ﮔﯿﺎﻫـﺎن ﺑـﻮﯾﮋه در زﻣـﺎﻧﯽ ﮐـﻪ اﺳـﺘﻔﺎده ﺟﻬﺎن از ﮔﯿﺎﻫﺎن داروﯾﯽ در ﺟﻨﺒـﻪ ﻫـﺎي ﺻـﻨﺎﯾﻊ داروﯾـﯽ، آراﯾـﺸﯽ، ﺑﻬﺪاﺷــﺘﯽ و ﻏــﺬاﯾﯽ ﭼﻨــﺎن ﺷــﺘﺎﺑﯽ ﮔﺮﻓﺘــﻪ، ﺑــﺴﯿﺎر ﺿــﺮوري اﺳــﺖ. گياهان داروييبه آن گروه از گياهاني گفته مي شود كه در جهت مصارف پزشكي، درماني و داروسازي براي پيشگيري قرار بگيرند. وجود تركيبات ثانويهدر اين گياهان نقش مهمي در درمان انسان با گياه دارد به اين تركيبات خاص كه نقش مؤثري در بهبود، درمان يا پيشگيري از بيماريها داشته باشند ماده مؤثرهگفته مي­شود[4]. با توجه به اهميت گياهان دارويي، امروزه پژوهش هاي بسياري از محققان علوم گياهي معطوف به جنبه­هاي مختلف کاربردي اين گياهان شده است. گياهان در خلال دوره هاي رشد و نمو خود ممکن است با تنش روبرو شوند. تنش نتيجه روند غير عادي فرآيندهاي فيزيولوژيکي مي­باشد که از تأثير يک يا ترکيبي از عوامل زيستي و محيطي حاصل مي­شود.­ تنش­هاي غير زيستي از جمله عواملي مي­باشند که در رشد و عملکرد گياهان محدوديت ايجاد مي­کنند. ­خسارت تنش­هاي کمبود آب، شوري و دما به گياهان در سطح جهان در مقايسه با ساير تنش­ها گسترده­تر است و تنش شوري يکي از بزرگترين عوامل محدود کننده رشد گياهان و توليد محصول در جهان مي­باشد­،که از ديرباز مورد توجه بشر بوده است.شوري خاک، يعني تجمع بيش از حد نمک­ها در خاک، يکي از مهم­ترين عوامل کاهش رشد گياهان در بسياري از نقاط دنيا است[75]. شوري از جنبه هاي مختلف بر متابوليسم گياه اثر مي­گذارد و تغييراتي را در فيزيولوژي و مورفولوژي گياه ايجاد مي­نمايد. تحمل گياهان نسبت به شوري نه تنها در بين گياهان مختلف کاملا" متفاوت است بلکه به شرايط محيطي نيز بستگي دارد[7]. يکي از اثرات تنش شوري تغيير در ترکيبات و ويژگي هاي اسانس گياه مي­باشد. کشور ايران با ميانگين بارندگي حدود 250 ميليمتر در سال که حتي از يک سوم متوسط بارندگي در سطح دنيا کمتر مي باشد، جزء مناطق خشک و نيمه خشک دنيا به حساب مي­آيد[1]. حدود 15 درصد اراضي کشور ايران با مشکل شوري وافزايش سديم مواجه هستند و گزارش هاي موجود حاکي از روند افزايشي اين مشکل است[26و28]. در کشور ايران به جز بخشهاي شمال کشور بقيه مناطق جزء مناطق خشک و نيمه خشک محسوب مي­شوند. قسمتي از مناطق مرکزي و جنوبي داراي خاک­هاي شور مي­باشند. مشکلات شوري بزرگترين دغدغه در مناطق خشک و نيمه خشک است که نمک خاک در آنجا به طور طبيعي بالاست و ميزان بارندگي نيز براي آبشويي کافي نيست.
گياه مورد با نام علمي L.Myrtus communis يک گونه ديپلوئيد از خانواده ميرتاسه (Myrtaceae) بوده و از جمله گياهان مهم دارويي و زينتي محسوب مي­شود. محل رويش آن در اروپاي جنوبي و آسيا و بخصوص ايران و در دامنه هاي رشته کوههاي زاگرس است. پراکندگي جغرافيايي اين گونه در ايران نسبتاً وسيع بوده و اغلب در استان هاي گرمسيري جنوب و مرکز ايران مي­رويد. علاوه بر ايران، در افغانستان، پاکستان و مناطق مديترانه اي و خاورميانه نيز مي­رويد[52]. اين گياه علاوه بر اينکه به عنوان يک گياه دارويي مهم در جهان مطرح مي­باشد، از سويي به عنوان گياه زينتي در فضاي سبز نيز بکار مي­رود. از اهداف مهم به نژادي در گياه مورد بالا بردن ارزش دارويي و کاربرد زينتي آن است. با توجه به مطالب ذکر شده مطالعه حاضر در گياه مورد بر مبناي اهداف زير صورت گرفت:
1- انتخاب بهترين زمان برداشت در جهت نيل به منظور رسيدن بالاترين درصد و کيفيت اسانس
2- پاسخ فيزيولوژيک و اسانس گياه مورد در شرايط شوري.
3- مقايسه فعاليت آنتي اکسيداني گياه در پاسخ به شوري و زمان هاي مختلف برداشت.
1-2مقدمه گياه مورد با نام علمي Myrtus communisدر زبان فارسي به نامهاي مورت، آس و عمار معروف است و در زبان انگليسي، MyrtleياTrueMyrtle ناميده مي­شود . مورد گياهي است درختچه ايي، هميشه­ سبز و از خانواده ميرتاسه (Myrtaceae) ،که گل هاي اين گياه سفيد و معطر مي­باشد. گياه مورد از قديم الايام مورد شناسايي ايرانيان بوده و از آن به عنوان ماده ضد عفوني کننده، قابض، ضد التهاب، ضد درد، ضد ويروس و ضد باکتري استفاده شده و داروهاي متعددي از اسانس و عصاره ي آن تهيه مي­شود. اين گياه به دليل بالا بودن اسانس در برگ و گل بسيار معطر است. برگهاي خشکيده اين گياه حداقل داراي 5/1درصد وزني اسانس مي­باشد. برگ و ريشه مورد داراي خواص دارويي منحصر به فردي است و غني از روغن هاي فرار، ترکيبات فنولي مانند اسيدهاي گاليک و الاژيک، اسيدهاي چرب، اسانس تانن، آنتوسيانين، آنتي اکسيدان ها و فلاونوئيد است و فاقد آلكالوئيد و گليكوزيدهاي قلبي مي­باشد[99و117].
يکي از اهداف مهم در گياهان دارويي، بالا بردن ميزان ترکيبات آنتي­اکسيداني حائز اهميت در اين گياهان مي­باشد. يكي از راه­هاي دستيابي به اين هدف مهم، شناخت عوامل تأثيرگذار در توليد اين ترکيبات مي­باشد. امروزه بسياري از متخصصين تغذيه براي تأمين آنتي­اکسيدان­هاي مورد نياز بدن، مصرف گياهان، ميوه جات و سبزيجات را توصيه مي نمايند، زيرا مصرف آنتي­اکسيدان­هاي گياهي عوارض جانبي کمتري دارند و درمان بهتري را ايجاد مي­نمايند[101]. گياهاني که غني از ترکيبات آنتي اکسيداني هستند، مي­توانند باعث حفاظت سلول­ها از آسيب­هاي اکسيداتيو شوند و در نتيجه کاهش ابتلا به بعضيبيماري­ها مانند سرطانها، بيماري­هاي قلبي و سکته­هاي مغزي را موجب مي­شوند [100]. نظر به اهميت اين گياه در صنايع داروسازي و اهميت آن در توليد Myrtexبه عنوان داروي ضد آفت دهان، افزايش درصد اسانس و ترکيبات اصلي اين گياه از اهداف مهم و محوري محسوب مي شود.
1-3 تأثير زمان برداشت و ترکيبات مؤثره گياهان دارويي زمان برداشت در گياهان دارويي يكي از مهمترين عوامل مديريتي است كه نقش بسيار ارزنده اي در افزايش كميت وكيفيت توليد و مواد مؤثره گياهان دارويي دارد. با توجه به وجود اقليم خشک و بحث شوري در کشور، از اين رو هدف از مطالعه حاضر تاثير اثر تنش شوري بر روي ويژيگي هاي اسانس و ترکيبات آن و همچنين انتخاب بهترين مرحله برداشت برگ به منظور دستيابي به بالاترين ترکيبات اصلي مي باشد. نظر به ارزش دارويي بالاي گياه مورد تاکنون مطالعه اي مبني بر اثرات شوري بر روي خصوصيات درصد اسانس و کل ترکيبات فنوليک اين گياه در ايران انجام نشده است، از اين رو مطالعه حاضر به منظور بررسي اثرات سطوح مختلف تنش شوري بر خصوصيات مورفولوژي و فيتوشيميايي گياه مورد انجام گرفت و از طرف ديگر يکي از نکات کاربردي در صنايع داروسازي به دست آوردن بالاترين درصد اسانس، عملکرد و ترکيبات اسانس مي باشد که بالطبع انتخاب بهترين مرحله برداشت مي تواند گامي در اين جهت باشد.
1-4 گياه شناسي مورد گياهمورد با نام علمي Myrtus communis L. از خانواده ميرتاسه مي­باشد و در رده دولپه اي قرار دارد[13]. اين گياه در فارسي به نام هاي مورد و مورت شناخته مي­شود و نام انگليسي آن Myrtle مي­باشد. در زبان عربي نيز به نام عمار و آس خوانده مي­شود. اين گياه هميشه سبز و معطر است و از ميوه آن با نام ميورسينر در خاورميانه به عنوان چاشني استفاده مي­گردد.
Myrtus communis
1-4-1 خصوصيات تيره ميرتاسه گياهان درختچه اي يا درختي، پايا به ارتفاع حداکثر تا 5 متر با ريشه افشان و ساقه بر افراشته و بسيار منشعب، برگ ها ساده و متقابل ، بدون گوشواره، تخم مرغي -سرنيزه اي، نوک تيز بدون دندانه، بافتي چرمي و نقطه دار، گل ها نر و ماده لوله کاسه گل به تخمدان چسبيده، کاسبرگ و گلبرگ ها 4-5 تايي، شعاعي، پرچم ها متعدد، تخمدان زيرين (تحتاني)، دويا چندين برچه اي- خانه اي، هر خانه يک تخمکي يا داراي تخمدان هاي متعدد، خانه منفرد، کلاله ساده و انتهايي. ميوه سته که در بالا تاجي از دندانه هاي کاسبرگ دايمي يا کپسول دارد. دانه ها متعدد فاقد آندوسپرم، اين خانواده داراي 130 جنس و 3 هزار گونه است [29]. گياهان درختچه اي هميشه سبز و معطر با ساقه هاي بسيار متعدد ، منشعب، شاخه ها داراي برگ هاي نزديک بهم متراکم با پوشش خاکستري رنگ مي باشد[22].
1-5 جنس هاي مهم تيره مورد در ايران 1- جنس اوکاليپتوسEucalyptus L. اولين گونه آن به نام اوکاليپتوس روستراتا[1]در بين سال هاي 1310 تا 1315 وارد ايران گرديد و براي خشکاندن زمين هاي باتلاقي و آب هاي راکد سواحل درياي خزر به منظور از بين بردن محيطهاي طبيعي به تعداد فراوان در شمال کاشته شد. گونه ديگر اوکاليپتوس گلوبولوس[2] است که پايه هاي جوان آن به علت داشتن برگ هاي نسبتاً پهن آبي رنگ و بدون دمبرگ منظره زيبايي دارد و پايه هاي بسياري از آن ها در باغ هاي سواحل شمال به فراواني کاشته مي شود. اين درخت نيز مانند گونه قبلي در مقابل سرما مقاومت زيادي ندارد [22].
2- جنس پسيديومPsidium L.
به صورت درخت يا درختچه با برگ هاي متقابل و داراي رگبرگ هاي شانه اي و دمگل هاي محوري با 1 تا 3 گل درشت هستند. از اين جنس در ايران فقط يک گونه به نام پسيديوم گوآياوا[3]درختاني به ارتفاع 3 تا 6 متر و يا به صورت درختچه هستند. گوآوا که به غلط در استان هاي جنوبي زيتون گفته مي شود. در استان هاي سيستان و بلوچستان هرمزگان کشت شده و از نظر اقتصادي بسيار با ارزش اند و ميوه آن ها خوراکي است [29].
3 - جنس ميرتوسMyrtus L. درختچه هايي با شاخه هاي فراوان و برگ هاي متقابل و چرمي و پايا و معطر و داراي دمبرگ کوتاه هستند. تنها گونه اين جنس در ايران ميرتوس کومونيس[4]است که درختچه هايي با برگ هاي چرمي معطر و گلهاي سفيد و ميوه هاي ستهمانند کوچک و به رنگ آبي مايل به سياه هستند. اين گونه در مناطق استپي مي رويد [29]. برگ هاي گياه هميشه سبز و پايا به رنگ سبز تيره و معطر است.اين برگ ها چنانچه در سايه آفتاب خشک شده باشند رنگي پر رنگ و بويي مطبوع وتند دارند ، در صورتيکه در مقابل آفتاب شديد خشک شده باشند رنگ زرد پيدا کرده وبوي بسيار کمي خواهند داشت.
1-6 اختصاصات زايشي و رويشي گل ها در گياهان اين تيره نر ماده ، منظم ، چرخه اي ، چهار پر يا پنج پر هستند. نهنج گل هميشه لوله اي يا پياله مانند است و در عمق آن تخمداني کم و بيش پيوسته به آن قرار دارد. در حالات مختلف ممکن است تخمدان کاملاً زيرين و يا نيمه زيرين باشد و ساير قطعات گل مستقيماً روي لبه و حاشيه لوله نهنج بطور آزاد قرار گيرند و يا بهم بپيوندند و در امتداد پياله نهنج لوله ديگري را روي آن به وجود آورند [22]. گلپوش به صورت دو چرخه متناوب منظم ، با گل آذين برهم نهاده است ولي گاهي ممکن است قطعات آن به صورت بهم پيوسته درآيد و هنگام شکوفايي گل، بويژه هنگام گرده افشاني، بر اثر فشار پرچم هاي خميده در غنچه که در اين موقع ناگهان به حالت افراشته درمي آيند از جا کنده شود. با سقوط گلپوش، يعني کاسه و جام باهم، جاي زخم هايي حلقوي از آن ها روي نهنج بر جاي مي ماند [29].
1-7 نياز اکولوژي
گياه مورد نياز به آفتاب کامل و خاک حاصلخيز با زهکشي خوب دارد. نسبتا" به سرما مقاوم مي باشد و دماي 5- سانتي گراد را تحمل ميکند. در اقليم هاي سردسير بايد آن را در ضلع جنوبي يا غربي دامنه کشت نمود. شرايط گرم و خشک را به خوبي تحمل ميکند. اين درختچه در زمين هاي باير که در آن درختچه هاي کوچک روييده و همچنين در بين درختان زيتون و دامنه کم درخت کوهستان مي رويد [9].
1-8کاشت و پرورش مورد تکثير از طريق کاشت بذر و با خوابانيدن و قلمه زدن انجام مي­گردد. چون از طريق کشت بذر به سختي انجام مي­گيرد، از طريق خوابانيدن شاخه و يا قلمه زدن آن را تکثير مي­کنند. اگر قلمه از ساقه مسن و پايين گرفته شود، در فصل بهار و اگر از ساقه جوان براي قلمه زدن استفاده شود در ماه هاي خرداد و تير قلمه را تهيه و در همان موقع زير شاسي مي کارند . جهت کشت و کار اين گياه آگاهي از شرايط اقليمي مناسب آن ضروري به نظر مي رسد. به طور کلي گياه مورد جهت داشتن رشد و نمو مناسب نياز به آفتاب کامل و خاک حاصلخيز با زهکشي خوب دارد. اين گياه در مقابل سرما مقاوم است به طوري که مي تواند دماي 5- سانتي گراد را به خوبي تحمل کند. در مقابل شرايط گرم و خشک را نيز تحمل مي کند. اين درختچه در زمين هاي باير که در آن درختچه هاي کوچک روييده و همچنين در بين درختان زيتون ودامنه کم درختکوهستان مي­رويد.اين گياه به طور معمول با قلمه چوب نرم برگدار که در تابستان از شاخه هاي تا حدودي رسيده در گلخانه با تيمار بوتريک اسيد ريشه دار مي شوند[9].
1-9 خواص دارويي گياه مورد اين گياه به علت دارا بودن ترکيبات مؤثره که خواص دارويي دارند از گذشته تاکنون مصارف دارويي متعدد دارد.برگ مورد: قابض، بندآورنده خون، ضدسوءهاضمه، پايين آورنده قند خون و در استعمال خارجي جهت بيماريهاي جلدي و بيماري هاي دهان کاربرد دارد [16]. ميوه آن: بادشکن، ضدعفوني کننده دستگاه تنفسي، در جلوگيري از اسهال و هموروئيد و در درمان روماتيسم و ضد عفوني کننده دهان نقش دارد [16]. مورد به صورت موضعي در درمان تبخال و به عنوان آنتي سپتيک در درمان التهاب مخاط بيني استفاده مي­گردد.
قابض­، تقويت­کننده و ضد عفوني کننده و ضد انگل از خواص ديگر اين گياه ارزشمند است. مصرف موضعي آن در بهبود زخم ها و مصرف خوراکي آن در درمان اختلالات سيستم گوارشي و مجاري ادراري کاربرد دارد. همچنين به صورت خوراکي در ناراحتي هاي مجاري تنفسي، سينوزيت و سرفه­هاي خشک به کار مي­رود. کاربرد موضعي آن در آکنه، بواسير و عفونت لثه مي باشد [2]. موارد استعمال آن در طب سنتي با عنوان آس يا عمار به معني نيکوي خوشبو ناميده بودند و براي آن اثرات قابض، ضد عفوني کننده، پايين آورنده قند خون، نيرودهنده، درمان ترشحات زنانگي و خونروي ها و در استعمال خارجي در رفع بيماري هاي جلدي به کار مي­رفته است. از دم کرده برگ هاي آن به صورت غرغره و دهان شويه در موارد درمان آفت استفاده مي شود. همچنين اسانس آن فرح آور، نشاط بخش و مقوي قلب است [13].
1-10 اندام دارويي مورد بخش دارويي اين گياه را برگ ها تشکيل مي دهند. برگ ها هميشه سبز، پايا، متقابل ساده، نوک تيز با حاشيه درشت چرمي منقوط و به رنگ سبز تيره و معطر مي باشد [13]. برگ ها چنانچه در سايه خشک شده باشند رنگي پررنگ و بويي مطبوع و تند دارند و درصورتي که در آفتاب شديد خشک شده باشند رنگ زرد پيدا کرده و بوي بسيار کمي خواهند داشت[5].
1-11کاربرد و اهميت اقتصادي ارزش اقتصادي اين تيره در ايران به جز مصرف دارويي گياه مورد ناچيز است.اسانس حاصل از گياهان ميرتاسه هم به عنوان ترکيبات دارويي و هم به صورت ادويه مورد استفاده قرار مي­گيرد.
1-12 فيتوشيمي اسانس مورد برگ­هاي اين گياه داراي 5/1-2 %وزني اسانس است که قسمت عمده آن را ترپنولن، سينئول، لينالول ،تريينول و ليناليل استات تشکيل مي­دهد. همچنين برگ علاوه بر اسانس، حاوي تانن، فلاونوييد و ويتامين سي (به ميزان 82 ميلي گرم برگ خشک) است و فاقد آلکالوييد و گليکوزيدها قبلي مي باشد[32].
1-13 آنتي اکسيدان ها نقشراديكالهايآزاددرايجادبسياريازبيماريهابهخوبيبهاثباترسيدهاست. در بدن به منظور مقابله با آسيب ناشي از راديکال هاي آزاد سيستمي به نام دفاع آنتي اکسيداني وجود دارد. در صنعت مواد غذايي هر ترکيبي که اکسيداسيون را به تأخير انداخته يا ممانعت کند، آنتي­اکسيدان ناميده مي­شود که شامل دو نوع سيستم آنزيمي و غير­آنزيمي است]69[. آنزيم­هايي چون سوپر اکسيدديسموتاز، گلوتاتيون­پر­اکسيداز و کاتالازاجزاي تشکيل دهنده سيستم دفاعي آنزيمي به عنوان مهم­ترين سيستم آنتي­اکسيداني سلولي هستند. در مقابل، ترکيباتي مانند ويتامين E (آلفا­توکوفرول)، کارتنوئيد­ها، اسيد آسکوربيک، بيلي روبين، بتاکاروتن، اسيد اوريک، گلوتاتيون، ترکيبات فنولي و برخي هورمون­ها مانند استروژن و آنژيوتانسين سيستم دفاعي غيرآنزيمي را تشکيل مي­دهند و با جلوگيري از راديکال­هاي آزاد، ترميم صدمات وارده، افزايش دفع مولکول­هاي صدمه ديده و به حداقل رساندن جهش­هاي سلولي، آسيب ناشي از فعاليت راديکال­هاي آزاد را به حداقل مي­رسانند]70، 86 و 103[.
استفاده از يک ماده براي افزايش کيفيت غذايي، به معناي تأخير انداختن اکسيداسيون چربي­ها، براي قرن­ها مورد توجه بوده است. با اين حال اين عمل از ديدگاه شيمي شناخته نشده بود. در سال 1797، برتولت و بعد از آن ديوي، نخستين مشاهده علمي با استفاده از بازدارنده­هاي اکسيداسيوني را به ثبت رساندند. نخستين گزارش استفاده از آنتي­اکسيدان­ها براي غذاهاي چرب، در مورد استفاده از آنتي اکسيدان­هاي طبيعي بوده است. در سال 1926 براي نخستين بار امکان استفاده از مواد شيميايي سنتزي به ويژه ترکيبات فنوليک گزارش شد. سپس، تحقيقات سيستماتيک در مورد فعاليت آنتي­اکسيدان­ها آغاز شد و بعد از اين مرحله بود که اثر سينرژيسم آنتي­اکسيدان­ها گزارش شد. از اوايل دهه 1960 به دليل استفاده از روش­هاي دقيق دستگاهي، اتواکسيداسيون ليپيد­هاي غيراشباع و مکانيسم آنتي­اکسيداني، به طور دقيق مورد بررسي و مطالعه قرار گرفت]114[.
در سيستم­هاي بيولوژيک، خواص فيزيکي ترکيبات، تعيين کننده محيطي است که در آن آنتي­اکسيدان حضور دارد. گلوتاتيون­ها محلول در آب هستند و مي­توانند در خارج سلول يا درون سيتوپلاسم باشند. کاروتنوئيد­ها که به شدت هيدروفوب هستند، درون غشاهاي بيولوژيک حضور دارند و به مولکول­هايي که بخش­هاي بسيار هيدروفوبيک دارند مثل ليپو پروتئين­ها متصل مي­شوند. قرار گرفتن استخلاف بر کارتنوئيد­ها، جهت­گيري آن­ها را درون غشاء به شدت تغيير مي­دهد [97[.
1-14 طبقه بندي آنتي اکسيدان ها آنتي­اکسيدان­ها را در دو گروه مجزا قرار مي­دهند. آنتي­اکسيدان­هاي اوليه که به آنها زنجيره شکن هم مي­گويند، با راديکال­ها واکنش مي­دهند و محصولات پايداري توليد مي­کنند. توکوفرول­هاي طبيعي و سنتزي، فنوليک­ها و هيدروکسي فنوليک­ها، آلکيل­گالات­ها، بوتيلات هيدروکسي تولوئن(BHT) ، THBQو غيره در اين گروه قرار مي­گيرند]102[. عمل آنتي­اکسيدان­هاي نوع اول به اين صورت است که از اکسيداسيون نوري و يا تشکيل اکسيژن منفرد جلوگيري مي­کنند. آنتي­اکسيدان­هاي نوع اول به راديکال­هاي آزاد مي­پيوندند و در بيشتر موارد با راديکال­هاي پروکسي واکنش مي­دهند[103[. با اضافه نمودن يک اتم هيدروژن به راديکال­پراکسي، اين راديکال به پراکسيد تبديل مي شود. راديکال­هاي حاصل از آنتي­اکسيدان، بايد انرژي پاييني داشته باشند تا احتمال کاتاليز کردن واکنش­هاي اکسيداسيون کاهش يابد. اين راديکال توليد شده به وسيله يک هيبريد رزونانسي پايدار به سطح پايين انرژي مي­رسند]85[.
آنتي­اکسيدان ثانويه نيز از طريق مکانيسم­هاي متعددي فرايند اکسيداسيون را به تأخير مي­اندازند. تفاوت اصلي اين آنتي­اکسيدان­ها با آنتي­اکسيدان­هاي نوع اول، اين است که آنتي­اکسيدان­هاي ثانويه، راديکال آزاد را به مولکول­هاي پايدار تبديل نمي­کنند. آن­ها يون­هاي هيدروژن را در اختيار آنتي­اکسيدان­هاي نوع اول قرار مي­دهند و نيز تجزيه پر اکسيد با مکانيسم پراکسيدوليز يوني مکانيسم منحصر به فردي براي آنتي­اکسيدان­هاي ثانويه مي­باشد. آنها به عنوان گيرنده­ي اکسيژن عمل مي­کنند. همچنين جذب اشعه ماورابنفش و اثر غير فعال سازي يون­هاي فلزات واسطه مکمل، از وظايف آنتي­اکسيدان­هاي ثانويه(زنجيره­شکن و بازدارنده) به شمار مي­آيد]103[.
يون­هاي فلزي مانند آهن و مس از طريق فعاليت کاتاليزوري اکسيداسيون ليپيد­ها را تسريع مي­کنند. عوامل کمپلکس کننده فلزات، با کمپلکس کردن اين فلزات مانع فعاليت آن­ها مي­شوند. اسيد­سيتريک، ايزوپروپيل سيترات، اسيد­هاي آمينه، اسيد فسفريک، اسيد آسکوربيک، آسکوربيل پالمتات و اتيلن­دي آمين­تترا­اتيک اسيد از جمله اين عوامل به شمار مي­روند]102[. فنيل ساليسيلات و هيدروکسي بنزوفون از انواع آنتي­اکسيدان­هاي ثانويه هستند که اشعه ماورابنفش را جذب مي­کنند.
کمپلکس کننده­ها قادرند فعاليت آنتي­اکسيداني فنوليک را تقويت کنند. تصور بر اين است که کمپلکس­ها آنتي­اکسيدان اوليه را مجددتوليد مي نمايند. در سيستم روغن­هاي غذايي، فسفوليپيدها، آسکوربيک اسيد و آسکوربيل پالمتات به عنوان تشديد کننده(کمپلکس کننده) آنتي­اکسيدان­ها شناخته شده­اند. آسکوربيک اسيد به همراه آلفاتوکوفرول، اثر سينرژيستي نشان مي دهند. تأثير تشديد­کنندگي اين مخلوط، به دليل توانايي توکوفرول، در شکستن زنجيره­ها و کلاته­کردن فلزات توسط اسيد سيتريک مي باشد. معمولا در سيستم­هاي غذايي براي افزايش کارايي از آنتي­اکسيدان­هاي اوليه، سينرژيست و کلاته کننده­ها به همراه هم استفاده مي­کنند. در نتيجه تجزيه پراکسيدها که پيش ساز بوها و طعم­هاي نامطلوب در غذا هستند به تعويق مي­افتد]102[.
1-15 آنتي­اکسيدان­هاي موجود در غذا 1-16 اندازه­گيري فعاليت آنتي اکسيداني اندازه­گيري فعاليت آنتي اکسيداني و پتانسيل راديکال­هاي آزاد در گياهان دارويي مختلف با استفاده از مدل سيستم­هاي مختلف قابل اندازه­گيري مي­باشد. روش­هاي آزمايشي مختلفي وجود دارد که فعاليت زدودن راديکال­هاي آزاد را مي­توان به وسيله آن­ها تخمين زد. از روش­هاي معروف اندازه­گيري فعاليت آنتي­اکسيداني مي­توان سنجش ميزان پاکسازي آلفا، آلفا دي فنيل بتا پکريل هيدرازيل ((DPPH، برمبناي توانايي هيدروژن­دهي عصاره) ، سنجش ميزان اکسيداسيون بتا- کاروتن همراه با اسيد لينولئيک (BCB)، و سنجش فعاليت آنتي­اکسيداني عصاره­ها بر اساس قدرت احياکنندگي آهن دو ظرفيتي را نام برد.
1-17 سنجش ميزان پاکسازي آلفا، آلفا دي فنيل بتا پکريل هيدرازيل يکي از اين روش­ها که از طريق آن مي­توان پاکسازي کل راديکال­هاي آزاد را ارزيابي کرد؛ روش سنجش به وسيله ترکيب آلفا و آلفا- دي فنيل- بتا- پيکريل هيدرازيل است. اين ترکيب يک راديکال آزاد پايدار است که به علت داشتن يک الکترون مفرد، خاصيت پارامغناطيسي دارد، اين مولکول مي­تواند يک پروتن يا هيدروژن بگيرد و به يک مولکول پايدار ديا مغناطيس تبديل شود[105]. وجود يک الکترون منفرد در مولکول باعث شده است که آلفا و آلفا-دي فنيل-بتا-پيکريل هيدرازيل يک باند جذبي قوي در طول موج 517 نانومتر داشته باشد و محلول داراي رنگ بنفش باشد. وقتي الکترون منفرد موجود در ساختار مولکول جفت شود و ترکيب به مشتقات هيدرازين تبديل گردد جذب محلول کاهش مي­يابد. اين کاهش جذب به صورت کم رنگ شدن از ارغواني به زرد در نمونه­هايي که حاوي آنتي اکسيدان باشند، ديده مي­شود.
1-18 آزمون قدرت احياء­کنندگي آهن محققان نشان داده اند که داشتن اثر آنتي اکسيداني ملزم به وجود قدرت احيا کنندگي است. روش احياي آهن روشي سريع و مناسب براي اندازه­گيري قدرت احيا کنندگي ترکيبات شيميايي است و مي­تواند به عنوان شاخصي از قدرت آنتي اکسيداني ترکيبات شيميايي مورد استفاده قرار گيرد. در مدل سيستم بررسي قدرت احيا کنندگي، فري سيانيد پتاسيم در حضور ترکيبي که خاصيت احيا کنندگي دارد، به فروسيانيد تبديل مي­گردد. در حضور فرو سيانيد ايجاد شده در محلول، ترکيب آبي رنگي توليد مي­گردد. شدت رنگ توليد شده نشان دهنده قدرت احيا کنندگي ترکيب مورد آزمون مي­باشد و هرچه شدت جذب در طول موج 700 نانومتر بيشتر باشد نشان دهنده بيشتر بودن قدرت احيا کنندگي ترکيب مي­باشد[68].
1-19 روش بي رنگ شدن بتا کاروتن غشاي سلولي و قسمت چربي غذا شامل اسيدهاي چرب غير اشباع است که به واسطه عناصر اکسيداتيو به راحتي اکسيده مي­شوند. بنابراين سنجش فعاليت آنتي اکسيداني در محيط مبتني بر اسيدهاي چرب غير اشباع براي تعيين فعاليت نمونه­ها بسيار مهم است. سنجش جذب بتا کاروتن به طور گسترده به عنوان ارزيابي اکسيداسيون اسيدهاي چرب و به خصوص در غشاي سلولي و محصولات غذايي استفاده مي­شود[120]. در اين مدل سيستم اگر آنتي اکسيدان حضور نداشته باشد بتاکاروتن به سرعت بي­رنگ مي­شود. اين فرآيند به صورت اسپکتوفتومتري قابل بررسي است. آنتي اکسيدان­هاي مختلف در سيستم با خنثي کردن راديکال­هاي آزاد حاصل از لينولئات و ساير راديکال­هاي آزاد موجود در سيستم، بي رنگ شدن بتا کاروتن را به تأخير مي­اندازند[111].
1-20 ترکيبات فنوليک تركيبات فنوليک گروه بزرگي از مواد طبيعي گياهي شامل فلاونوئيدها، تانن ها و آنتوسيانين و ... مي باشند كـه معمـولا در ميوه ها، سبزيجات، برگ ها، آجيل ها، دانه ها، ريشه و در ساير قسمت هاي گياه مشاهده مي­شوند. اين مواد منـافع قابـل توجهي در زمينه مواد غذايي، شيمي، داروسازي و پزشكي بـا توجه به طيف گسترده اي از اثرات مطلوب زيسـتي از جملـه خواص آنتي اكسيدان دارند. تركيبات فنولي با داشتن خاصيت آنتي اكسيداني، آنتي راديكالي و ضد­ميکروبي مي­توانند نقش مهمي در نگهداري محصولات غذايي و حفظ سـلامتي انسـان ايفا نمايند. ترکيبات فنوليک شامل ويتامين­ها، رنگدانه­ها و فلاونوئيد­ها هستند و ويژگي ضد­جهشي و در نتيجه ضد­سرطاني را بر عهده دارند. فعاليت­هاي آنتي­اکسيداني فنوليک به طرق مختلف صورت مي­گيرد که از جمله آن­ها مي­توان به جمع آوري راديکال­هاي آزاد، دادن هيدروژن، جمع آوري اکسيژن منفرد، کلاته نمودن يون­ها و غيره اشاره نمود.ترکيبات فنوليک گروه بزرگي از متابوليت­هاي ثانويه گياهي بوده و حدود 8000 ترکيب مختلف در اين گروه قرار مي­گيرند. نقش اساسي اين ترکيبات در گياهان، حفاظت از گياهان در برابر تنش ­هاي راديکال آزاد ايجاد شده در شرايط فتوسنتز و اشعه ماورابنفش مي­باشد. ترکيبات فنوليک شامل فنوليک­هايي با ساختار ساده تر( فلاونوئيد­ها و فنوليک اسيدها) و فنوليک­هايي با وزن بالا مانند تانن­ها هستند. در ساختار تانن­ها گروه­هاي فنوليک زيادي وجود دارند که اين ترکيبات قادرند پروتئين ها را رسوب دهند. تانن­ها در دانه غلات، بقولات، ميوه­ها و نوشيدني­هايي مانند چاي و قهوه حضور دارند. ترکيبات فنوليک مسوﺅل برخي ويژگي­هاي حسي مرتبط با کيفيت مواد غذايي گياهي مي­باشند که از آن جمله به تأثير آنها در ايجاد طعم تلخ و گس، رنگ تيره، بو و پايداري اکسيداتيو مي­توان اشاره نمود. از آنجا که فنول­ها مولکول­هاي فعالي مي­باشند، به سرعت با ساير فنول­ها و يا ديگر ترکيبات موجود در مواد غذايي واکنش مي­دهند و رنگدانه­هاي پليمري ايجاد مي­کنند. گياهان زيادي از نظر فعاليت آنتي­اکسيداني براي استفاده در صنعت مورد مطالعه قرار گرفته­اند و ترکيبات پلي فنول از آنها خالص سازي شده است. تعداد زيادي از پلي فنول­هاي گياهي داراي ويژگي آنتي­اکسيداني، مورد بررسي قرار گرفته­اند و استفاده از آنها براي محافظت در برابر اکسيداسيون ليپيد­ها پيشنهاد شده است. توکوفرول ها ترکيبات مونوفنولي هستند که در روغن خوب حل مي­شوند. اين ترکيبات در تمام قسمت­هاي گياه يافت مي­شوند و راديکال­هاي آزاد را با پتانسيل بالا از بين مي­برند.
1-21 فلاونوئيدها
­واژه فلاونوئيد به مفهوم وسيع تمام رنگدانه هاي گياهي را در بر مي­گيرد. نام فلاون از کلمه لاتين فلاووس به معناي زرد گرفته شده است. در گياهان عالي به ويژه نهاندانگان حدود 4000 نوع فلاونوئيد شناسايي شده که بيش از 90 نوع فلاونوئيد در مرکبات و بيش از 30 نوع در خانواده کاسني موجود است. در ميان ترکيبات فنولي فلاونوئيدها کليه اعمال متابوليت هاي ثانويه را درگياهان دارا مي باشند. فلاونوئيد­ها فراوان ترين گروه آنتي­اکسيدان­هاي طبيعي را شامل مي­شوند که قادرند در محدوده­ي گسترده­اي از سيستم­ها، فعاليت آنتي­اکسيداني داشته باشند. فلاونوئيد­ها مشتقات دي­فنيل پروپان بوده و يک حلقه هيتروسيکليک[5] 6 عضوي همراه با اکسيژن دارند. فلاونوئيد­ها شامل فلاونول­ها، فلاونون­ها، فلاون­ها و لوکوآنتي­سيانين­ها هستند. فلاونوئيد­ها قادرند راديکال­هاي پراکسيل، آلکيل پراکسيل، سوپراکسيد، هيدروکسيل، اسيد­نيتريک و پراکسي­نيتريت، را در محيط­هاي آلي غير­فعال نمايد. با گليکوليزه شدن فلاونوئيد­ها، فعاليت آنتي­اکسيداني کاهش مي­يابد. فلاونوئيدها باعث ايجاد رنگ در گلها، ميوه ها و گاهي برگ ها مي شوند. همچنين به علت خاصيت جذب حشرات در گرده افشاني و باروري گياهان نيز موثر مي باشند. فلاونوئيدها باعث افزايش مقاومت به عوامل بيماري زا در گياهان مي شوند همچنين جذب کننده قوي اشعه ماوراي بنفش(250-340 نانومتر) مي­باشند. در ساختمان اندام هاي جنسي و رويشي دانه گرده از طريق اثر بر عمل ژن ها و آنزيم ها اثر مثبت دارند. اين ماده همچنين باعث کلاته کردن برخي يون هاي فلزي مانند آهن ومس مي شوند. فلاونوئيدها از طريق مهار عناصر کاتاليزشده از اکسيداسيون جلوگيري مي کنند. فلاونوئيدها مهار کننده سلول هاي سرطاني از طريق بيان ژن، افزايش دهنده ايمني بدن(آنتي اکسيدان)، ضد ويروس، ضد باکتري، ضد تورم، ضد التهاب، ضد آلرژي، ضد جهش، کاهش دهنده نفوذپذيري و شکنندگي مويرگ ها مي باشند. همچنين در کشور چين براي درمان هپاتيت از فلاونوئيدها استفاده شده است. 45 درصد فلاونوئيد هاي مرکبات به طور ويژه جذب ويتامين C را بهبود مي بخشند. افراد سيگاري و آنهايي که تحت فشار استرس هستند، به ميزان زيادي از ويتامين C و فلاونوئيد هاي مرکبات نياز دارند. فلاونوئيد هاي مرکبات مي توانند به فرم ترکيباتي جهت کنترل افراد سيگاري يا به شکل آمپول هايي براي ورزشکاران مورد استفاده قرار گيرند.
1-22 استخراج ترکيبات فنوليک الف)­استخراج با حلال استخراج سوکسله، شامل استخراج يک ترکيب مشخص از بافت ماده غذايي، با استفاده از يک حلال مي­باشد که اين حلال بايد ماده مورد نظر را در خود حل نمايد. در اين روش، ماده غذايي با حلال ترکيب شده و براي مدت مشخصي در تماس با يکديگر قرار مي­گيرند و در نهايت پس از عمل استخراج، حلال جداسازي مي­شود. مدت زماني که ماده غذايي با حلال در تماس مي­باشد، انتقال جرم ترکيب مورد نظر از ماده غذايي به حلال صورت مي­گيرد. روش استخراج با حلال، روش معمول براي استخراج ترکيبات فنوليک مي­باشد، که راندمان آن به نوع حلال نيز بستگي دارد ولي عمدتاً از آب، متانول، دي­اتيل­اتر و اتيل­استات براي استخراج پلي فنول­ها استفاده شده است. در اغلب تحقيقاتي که بر روي استخراج ترکيبات فنوليک صورت گرفته است، از اين روش با استفاده از حلال­هاي مختلف انجام شده است.
ب) استخراج توسط امواج اولتراسونيک امواج اولتراسونيک يا مافوق صوت، امواج صوتي با فرکانس­هاي بالاتر ازKHz16 مي­باشند که توسط گوش انسان قابل تشخيص نيستند. در فرآيندهاي غذايي، با استفاده از اين امواج با سرعت کم(wcm-21 >)، ترکيبات و ساختار غذا مشخص مي شود و امواج با شدت بالا (wcm-2100-10) در فرکانس زياد(بيش ازMHz 5/2) براي تشکيل امولسيون، تجزيه بافت­ها و تميز کردن سطوح استفاده مي­شوند. هنگام برخورد اين امواج با يک ماده، اين امواج نيرويي را اعمال مي­کنند و اگر اين نيرو بر سطح عمود باشد به عنوان موج فشاري از درون غذا عبور مي­کند و در صورتي که موج موازي سطح باشد باعث موج برشي مي­شود، هر دو موج، در هنگام عبور از غذا ضعيف مي­شوند. امواج اولتراسونيک باعث تجزيه بافت، نازک کردن غشاي سلولي، ايجاد حباب­هاي هوا در غذاهاي مايع و توليد راديکال­هاي آزاد ( که اين عمل اثر کشنده بر روي ميکروارگانيسم­ها دارد) مي­شوند. عمل تجزيه بافت و متلاشي کردن آن و همچنين نازک کردن غشاي سلولي باعث شده است تا از اين امواج در استخراج استفاده کنند. با استفاده از اين روش، مي­توان با کاهش چشمگير زمان، به راندماني مشابه با استخراج با حلال دست يافت. در استخراج ترکيبات فنوليک از رزماري، از اين روش استفاده شده است.
ج) استخراج با کلونجر دستگاه کلونجر ابعاد کوچکي دارد که جهت استخراج اسانس طراحي شده است. حجم خاصي از گياه را داخل بالن ريخته، مبرد به دستگاه وصل شده و محلول در بالن حرارت داده مي­شود تا شروع به جوشيدن نمايد. سپس، بخارات جمع­آوري شده، وارد قسمت سرد کننده مايع شده و اسانس مورد نظر را در قسمت سه­راهي شير جمع­آوري مي­گردد.
1-23 آشنايي با کروماتوگرافي گازي(GC) در کروماتوگرافي گازي (GC)، نمونه تبخير مي شود و به سر ستون کروماتوگرافي تزريق مي گردد. شويش با جرياني از فاز متحرک گازي بي اثر انجام مي شود. برعکس اکثر انواع ديگر کروماتوگرافي، فاز متحرک با ملکول هاي آناليت برهم کنش ندارد و فقط به عنوان وسيله اي براي انتقال ملکول ها از داخل مواد پرکننده عمل مي کند. طيف سنج جرمي روش تجزيه اي براي جداسازي يون ها بر اساس نسبت جرم به بار است. در اين دستگاه نمونه ها يونيزه شده و يون هاي مثبت توليد شده داخل فضاي خلأ ميدان الکتريکي و مغناطيسي مي شود. اين ميدان ها يون هاي توليد شده را به داخل شناساگر منحرف يا متمرکز مي کند. طيف سنجي جرمي دستگاهي است که مولکول هاي گازي بارداررا بر اساس جرم آنها دسته بندي مي کند. دستگاه طيف سنج جرمي، مولکول ها و يون هايگازي باردار را بر حسب جرم آنها در ميدان آهنربايي از يکديگر جدا و اندازه گيريمي کند. طيف جرمي حاصل جهت تعيين وزن مولکولي دقيق، شناسايي اجسام و تعيين درصدايزوتوپ ها مورد استفاده قرار مي گيرد. مهمترين مزيت اين طيف سنجي نسبت به سايرروش ها از قبيلTEM، XRD، UV-Vis، IR، اسپکتروسکوپي رامان وTGAاين است كه برايتعيين ترکيبات به طور مستقيم از روش هاي فوق نمي توان استفاده کرد. در حالیکه از روشMSمي توان استفاده نمود. طيف سنجي جرمي دستگاهي است که مولکول هاي گازي باردار را براساس جرم آنها دسته بندي مي کند. اين روش ارتباط واقعي با طيف سنجي نوري ندارد ولينام طيف سنجي جرمي براي اين روش ها انتخاب شده است، زيرا دستگاه هاي اوليه توليدعکس مي کردندکه شبيه طيف خطي بود [110].
1-24 عوامل موثر بر ترکيبات ثانويه گياهان دارويي پراکنش و استقرار گياهان اصولاً تحت تأثير شرايط محيطي و عوامل داخلي گياه صورت مي گيرد. مهمترين عوامل موثر بر ترکيبات شيميايي ثانويه گياهان عوامل ژنتيکي و محيطي و اثرات متقابل آنها است. عوامل ژنتيکي مربوط به ژنوم گياه است که بيشترين تأثير را بر نوع و ميزان ترکيبات ثانويه گياهان و ساختار فيتوشيمي گياه دارد. از عوامل محيطي و اکولوژيکي موثرمي توان عوامل آب وهوايي، جغرافيايي و خاکي را نام برد. عوامل آب و هوايي مانند دما، بارندگي، طول روز، نور خورشيد، تبخير و تعرق و باد نقش مهمي در توليد متابوليت هاي ثانويه اين گياه دارند. ارتفاع از سطح دريا، درصد شيب و جهت آن، عرض جغرافيايي، پوشش اراضي، نزديکي به منابع آب به طور مستقيم يا غير مستقيم به واسطه تأثير بر عوامل بوم شناسي بر سنتز ترکيبات ثانويه به خصوص اسانس در گياهان موثر هستند. خصوصيات خاک مثل بافت خاک، مواد آلي، آهک، شوري و اسيديته از عوامل محيطي مي باشند که بايد مورد مطالعه قرار گيرد[20].
1-25 بررسي زمان برداشت اگرچه ميزان رشد و نمو و همچنين سن بافت]47[ بر روي کميت و کيفيت مواد موثر گياهان دارويي تأثير گذار مي­باشد، ليکن عوامل محيطي مانند سرما، گرما، ميزان رطوبت نسبي وغيره نيز بر روي ميزان اين ترکيبات تأثير دارد. از سويي ديگر زمان برداشت گياهان دارويي بر ميزان ماده مؤثره تأثير گذار مي­باشد و در نهايت باعث افزايش کيفيت ، کميت و بالا رفتن عملکرد آن مي­شود. نظر به اين امر بررسي زمان برداشت بر روي ترکيبات ماده­ي موثره گياهان دارويي حائز اهميت است.
1-26 شوري حجم هيدروسفر حدود 1390 ميليون کيلومتر مکعب است که 98 درصد آن شور است. از مقدار کم آب شيرين باقيمانده، حدود 29 ميليون مکعب به صورت يخ در يخچال هاي قطبي و 6/8 ميليون کيلومتر مکعب در درون زمين و در سطح خشکيها جمع شده و تنها حدود001/0 درصد از کل هيدروسفر يعني حدود 13000 کيلومتر مکعب آن، در جو است[30]. شوري در حدود 830 ميليون هکتار از زمين هاي جهان و تقريبا"5/19 درصد از زمين هاي زراعي فارياب را تحت تاثير خود قرار داده است. کشور ايران با ميانگين بارندگي تقريبا 250 ميليمتر در سال که حتي از يک­سوم متوسط بارندگي در سطح دنيا کمتر مي­باشد، جزء مناطق خشک و نيمه خشک دنيا به حساب مي آيد[26]. از ويژگي هاي اين مناطق تبخير زياد و نزولات اندک و پراکنده مي­باشد. به طور تقريبي 15 درصد اراضي کشور ايران با مشکل شوري و زيادي سديم مواجه است و گزارش هاي موجود حاکي از روند افزايشي اين مشکل است[28]. لذا بسياري از گياهان با محيط هاي شور مواجه مي­شوند. کليه اراضي تحت کشت نيز، در صورت آبياري با آب با کيفيت نامناسب و عدم مديريت صحيح آبياري قابليت شور شدن را دارند. از عوامل تاثير گذار بر شوري اراضي کشاورزي در ايران ميتوان دو گروه مهم را نام برد: گروه اول شامل عوامل طبيعي مانند زمين شناسي، عوامل اقليمي، حرکت نمک به محدوده ريشه توسط آبياري و آب زيرزميني است. عوامل مهمي که در گروه دوم نقش دارند شامل عوامل انساني مثل مديريت ضعيف در امور آب و خاک، کشت زمين هاي با قابليت کشت پايين و از بين بردن جنگلها و استفاده بي رويه از آب هاي زيرزميني مي­باشد که مورد آخر يکي از مهمترين عوامل شوري در کشورمان است[19].
1-27 اثرات شوري بر گياهان درواقعتنششوريبسيارياز پارامترهايفتوسنتزيشاملپتانسيلآبواسمزيبرگ، ميزانتعرق،دمايبرگومحتواينسبيآببرگراتغيير ميدهد[119]. شوري از جنبه هاي مختلف بر متابوليسم گياه اثر مي­گذارد و تغييراتي را در فيزيولوژي و مورفولوژي گياه ايجاد مي نمايد. گياهان نسبت به شوري کاملا" متفاوت عکس العمل نشان مي­دهند و اين اختلاف در عملکرد به شرايط محيطي نيز بستگي دارد[31].
گياهاني که در محيط هاي شور قرار ميگيرند حداقل با سه مشکل زير روبرو هستند:
الف- هنگامي که فشار اسمزي در محيط ريشه بيشتر از فشار اسمزي درون گياه است، در اين حالت سلول ها تنظيم اسمزي را براي اجتناب از خشکي را انجام مي­دهند. مسائل اسمزي در اثر شوري تقريبا با مسائل ظاهر شده در گياهان تحت تنش خشکي يکسان است. به همين دليل تنش شوري را خشکي فيزيولوژيکي مي دانند که نوعي از خشکي است [15 و31].
ب- جذب و انتقال يون هاي معدني مورد نياز گياه به ويژه پتاسيم و کلسيم به وسيله غلظت زياد سديم مختل مي­شود.
ج- يون هاي سديم و کلريد ميتوانند اثرات سمي بر روي غشاها و سيستم هاي آنزيمي داشته باشند[75].
مهمترين واکنش گياه به شوري خاک، کاهش رشد است. نشانه هاي آسيب ديدگي ناشي از وجود شوري اغلب ظاهري معمولي دارند ولي عموما" کوتاهتر بوده وبرگ آنها ضخيم تر ميباشد[31].
1-28 راههاي محدود شدن رشد گياه در اثر تنش شوري الف) اثرات اسمتيک شوري بر گياه وجود نمک و املاح مختلف در خاک هاي شور و آب باعث کاهش پتانسيل اسمزي مي­شود. هر دو عامل پتانسيل اسمزي پايين خاک و پتانسيل پايين ماتريک در نتيجه کاهش آب موجود در خاک باعث ايجاد پتانسيل کم آب در گياهان ميگردد و گياه را در معرض يک تنش ثانويه اسمزي قرار ميدهند که از نظر فيزيولوژيک مي­توان آن را تنش خشکي ناميد[82،31و94].
ب)پرولين " سازگار پرولين گسترده ترين نوع آنهاست[11]. و به نظر مي­رسد در بسياري از گونه هاي گياهي و در شرايط تنش از قبيل خشکي، شوري، درجه حرارت و شدت نور بالا در گياه تجمع مي­يابد[56].تغييراتغلظتپرولينبهعنوانشاخصتنششوريوآبيتلقيمي­شود[94]. در شرايطي که تنش متوسط يا شديد باشد، غلظت اسيد آمينه پرولين نسبت به ساير اسيدهاي آمينه افزايش مي­يابد. پرولين به عنوان مخزن ذخيره­اي نيتروژن و يا به صورت ماده محلولي که پتانسيل اسمزي را کاهش مي­دهد عمل مي­نمايد و گياه را در تحمل به تنش ياري مي­نمايد[1] .پرولينبهعنوانيك تركيباسمزيسازگار درايجادتحملبهشورينقشدارد[58].
1-29 اثرات شوري بر رشد رويشي گياهان کاهش رشد رويشي و وزن خشک به دليل کاهش آماس سلول ها در شرايط شور، متأثر از فرآيندهاي اسمزي است [6]. از علل ديگر کاهش رشد و عملکرد گياه در اثر شوري بالا رفتن مصرف انرژي در گياه براي خروج يون هاي سديم مهاجم که در محيط به مقدار وفور وجود دارند­ و در نتيجه مصرف مقدار زيادي از انرژي سلولي براي سازش و مقابله با تنش شوري است که به اين ترتيب رشد و عملکرد گياه در نهايت کاهش نشان مي دهد. ريشه اولين اندامي است که به دليل جذب عناصر به طور مستقيم با تنش مواجه مي شود [10]. وزن خشک اندام هوايي هم از طريق کاهش ميزان رشد رويشي و هم از طريق کاهش فتوسنتز کاهش مي يابد [10]. از عوامل کاهش وزن اندام هوايي مصرف بيش از حد انرژي جهت توليد برخي از مواد­ آلي که نقش پايدارسازي تعادل اسمزي را با جذب يون انجام مي­دهند [10]. گياهچه و گياه جوان در مقايسه باگياه بالغ به شوري حساس تر است. گياهان جوان در معرض زيان زيادي هستند زيرا ريشه هاي آن ها فقط در لايه هاي فوقاني خاک که حاوي غلظت هاي بيشتر نمک است، وجود دارد. تنش شديد نمک به پاکوتاهي و توقف رشد ريشه منتهي مي­شود . در اين شرايط رشد تاج متوقف شده و برگ ها کوچک مي شوند ، سلول ها از بين مي روند و علايم نکروز روي ريشه ها ، جوانه ها ، حاشيه برگ ها و نوک ساقه ها ديده مي شود .
1-30 اثرات شوري بر گل دهي و تشکيل بذر و عملکرد گياهان در تحقيقات متعدد نشان داده شده است که شوري موجب کم شدن عملکرد مي شود [67و 90]. برخي صفات فيزيولوژيک مانند شاخص سطح مخصوص برگ، راندمان مصرف آب و توانايي رسيدن ريشه به آب و شاخص برداشت، ميزان عملکرد را تحت تأثير قرار مي دهد، که کاهش اين صفات تحت تأثير شوري از عملکرد نهايي مي­کاهد[8].
شوري با جلوگيري از رشد، توسعه ساقه هاي جانبي را محدود مي كند؛ همچنين اندازه برگها، ميوه ها و دانه ها را كاهش مي دهد، وزن خشك و تر را در قسمتهاي مختلف گياه كاهش مي دهد، تعداد و سطح برگ را محدود مي كند که اين تغييرات كم شدن عملكرد را در پي دارد . كنترلروزنهايازدستدادنآب،بهعنوانيكرويداداوليهدرواكنشگياهانبهكمبودمحتوايآبناشيازتنش شناختهمي­شودكهمنجربهمحدوديتجذبكربنبوسيلهبرگهامي­شود. بالابودنميزانRWCدرژنوتيپهايمتحملبهتنشمي­تواندبهدليلوجودبرخيعواملكمكنندهتلفاتآبازطريقدرصدبستنروزنههاوياجذببيشترآبازطريقگسترشريشهباشد. كاهشدرفتوسنتزبخاطرتنششوريميتواندبهخاطرهدايتروزنهايپايينتر،كاهشدرجذبكربنومتابوليسم،كاهشتواناييفتوشيمياييياتركيبيازهمهاينفاكتورهاباشد.
1-31 اثرات شوري بر فرآيندهاي متابوليک کلريد سديم به طور ويژه در فرآيندهاي جلوگيري کننده ي رشد که مستلزم انرژي نوري بالا است مؤثر است. فرآيندهاي رشد وابسته به نور به طور خاصي در برابر نمک آسيب پذيرند. يکي از نتايج اوليه­ي شوري در گياهان، بسته شدن جزيي منافذ است. پايداري کلروفيل شاخصي از مقاومت گياه به تنش هاي محيطي است. بالا بودن اين شاخص نشان دهنده بي تأثير بودن اين تنش بر ميزان کلروفيل گياه است. ارقام مقاوم شاخص کلروفيل بالاتري دارند. ميزان کلروفيل برگ در واحد سطح با افزايش شوري افزايش مي­يابد . کلروپلاست ها اندامک هايي هستند که شوري بر آن ها بيشترين تأثير را دارد. شوري باعث تخريب ساختار کلروپلاست و عدم پايداري ترکيب هاي رنگيزه پروتئين مي­شود. کاروتنوئيدها نيز تحت تأثير قرار گرفته و بازدارندگي نوري تقويت مي­شود. در اثر شوري ميزان کلروفيل کاهش مي­يابد که به دليل فعاليت بيشتر کلروفيلاز در شرايط تنش شوري مي باشد. کاهش مقدار کلروفيل مي تواند ناشي از تغيير متابوليسم نيتروژن در رابطه با ساخت ترکيباتي نظير پرولين باشد که در تنظيم اسمزي به کار مي­رود. افزايش توليد پرولين موجب مي شود تا گلوتامات که پيش ماده ساخت کلروفيل و پرولين است کمتر در مسير بيوسنتز کلروفيل شرکت داشته باشد. نمک اثر تحريک کننده اي بر روي فعاليت آنزيم گلوتامين کيناز که اولين آنزيم در مسير بيوسنتز پرولين به شمار مي رود، دارد. در مقابل اولين آنزيم بيوسنتز کلروفيل، گلوتامات ليگاز مي باشد که نمک از فعاليت آن ممانعت به عمل مي­آورد. بنابراين در شرايط شور توليد کلروفيل به دليل کاهش فعاليت آنزيم گلوتامات ليگاز از يک سو و مصرف بيشتر گلوتامات توسط آنزيم فعال شده گلوتامين ليگاز از سوي ديگر، کاهش مي يابد. شوري باعث تخريب ساختار کلروپلاست و عدم پايداري ترکيب­هاي کارتنوئيد مي­شود. همچنين در شرايط شور کاروتنوئيدها تحت تاثير قرار گرفته و بازدارندگي نوري تقويت مي­شود[106].
1-32 بررسي منابع از مطالعات انجام شده در گياه مورد مي­توان به موارد زير اشاره نمود.
کرستونز و همکاران [53] ، در خصوص تجزيه فيتوشيمي اسانس برگ گياه مورد جمع آوري شده از شمال يونان که منطقه اي مديترانه اي است با استفاده از روش گاز کروماتوگرافي متصل به طيف سنج جرمي گزارش کردند که اسانس اين گياه حاوي دو ترکيب اصلي و مهم آلفا پينن[6]و 1، 8 سينئول[7] به ترتيب با ميانگين 29.6% و 24.1% است. ساير ترکيبات موجود در اسانس لينالول[8] (14%)، ميرتنيل استات[9] (5/10%)، ليمونن[10] (7%) و آلفا ترپينول[11] (6%) است. نتايج ايشان نشان داد که چهار گروه اصلي اسانس استرها، الکل ها، اتر و ترپن ها مي باشد.
طي مطالعه ايي چريساوگي و همکاران، اثر فصول برترکيبات اسانس، فعاليت آنتي اکسيدان و ترکيبات فنوليک را درگياه مورد ومصطکي[12] بررسي کردند [54]. نتايج حاصل نشان دادند که بيشترين فعاليت آنتي اکسيداني و ترکيبات فنوليک در گياه مورد در مرحله گلدهي کامل(ماه اوت) بدست آمد و بيشترين ترکيب اسانس
( 73/2%-70/1%) در همان مرحله گلدهي مشاهده شد ودر گياه مصطکي بيشترين فعاليت آنتي اکسيداني در ارديبهشت ماه مشاهده شد.
آمنسور و همکاران[39] ترکيبات فنوليک کل و فعاليت آنتي اکسيداني را در برگ و ميوه گياه مورد با سه روش DPPH، بتاکاروتن و روش کاهش قدرت آنتي اکسيداني اندازه گيري کردند و به اين نتيجه رسيدند که برگ مورد حاوي ترکيبات فنوليک قابل توجهي نسبت به ميوه آن مي­باشد. همچنين ترکيبات فنوليک با فعاليت آنتي اکسيداني رابطه مثبت داشتند.
بررسيومطالعه زمانهايمختلفبرداشت،شناسايياجزاءوتركيبها درارقاموگياهانمختلفموضوعياستكهدر بسياريازتحقيقاتبهآنتوجهشدهاست. هولم وهمکاران بيشترين درصد اسانس( 92/.%-62/.%) را در طول مرحله گلدهي گياه بادرشبو گزارش کردند[72].
کورت و همكاران [57] اثر تاريخ برداشت را روي عملكرد گياه و كيفيت اسانس نعناع فلفلي مورد بررسي قرار داده و نشان دادند كه عملكرد گياه، عملكرد اسانس و تركيبات تشكيل دهنده اسانس از قبيل منتول، نئومنتول و متيلاستات در اسانس با نمو گياه افزايش يافته­است. البته مقدار منتون و ايزومنتون در گياهان نابالغ يا در حال رشد بالاترين مقدار بود.
افلاطوني [35]، گزارش نمود كه مقدار و تركيب اسانس به مقدار زياد به مرحله نموي گياه و زمان برداشت گياه نعناع فلفلي بستگي دارد. همچنين بيان كرد كه برداشت زود هنگام و دير هنگام منجر به كاهش عملكرد برگها و عملكرد اسانس خواهد شد. فقيرترين كيفيت اسانس زماني بدست مي­آيد كه گياه در مرحله پيش از گلدهي و از بخش­هاي جوان گياه بدست آيد.
ليو و همکاران]83[ ميزان متابوليت­هاي ثانويه در فصول مختلف سال و سن بافت گياه Camptothecaeroxidat را مورد بررسي قرار دادند. با افزايش سن بافت ترکيباتي مانند فنوليک اسيد ها در گياه افزايش پيدا کرد و همچنين ميزان آلکالوئيد­ها در تنش­هاي آبي هم افزايش مي­يابد. اين مطالعه نشان داد که تنش­هاي زنده و غيرزنده فرآيند­هاي متابوليک را تغيير مي­دهد و احتمالاً ترکيبات ثانويه در پاسخ به تغييرات محيطي دما، رطوبت نسبي، طول روز، آب و خاک تغيير مي­کند. نرگ همکاران]92 [تأثير تغييرات فصلي و موقعيت جغرافيايي بر ترکيبات ثانويه گياه Pinussylvestris L. را مورد بررسي قرار دادند و نتايج بدست آمده مشخص کرد که فاکتورهاي محيطي از عواملي هستند که بر روي کيفيت کميت ترکيبات ثانويه اثر مي­گذارند. جاکوولژويک و همکاران]73 [اثر تغييرات فصلي بر روي مقدار متابوليت­هاي ثانويه گياه Chelibonium majus L. و اثر آنتي­اکسيداني آن را مورد ارزيابي قرار دادند. آنها ترکيبات اصلي در متابوليت ثانويه مانند: فنوليک، فلاونوئيد و فعاليت آنتي­اکسيداني آنها را در سه دوره فنولوژي گياه (رزت، گلدهي، ميوه دهي) آزمايش کردند. نتايج بدست آمده نشان داد ميزان فنوليک و فعاليت آنتي­اکسيداني در مرحله رزت بالاترين ميزان و مقدار فلاونوئيد در مرحله گلدهي بيشترين را دارا بوده است.
تاکنون مطالعات اندکي در گياه مورد در زمينه بررسي صفات ثانويه و فعاليت آنتي اکسيداني گياه موردگزارش شده است و اغلب مطالعات انجام شده ، در رابطه با اثر فصول بر ترکيبات اسانس و اندازه گيري ترکيبات فنوليک کل در برگ و ميوه و نيز تجزيه فيتوشيمي اسانس برگ گياه مورد ميباشد. از اين رو با در نظر گرفتن مطالب فوق اين مطالعه بر اساس هدف بررسي اثر تنش شوري و زمان برداشت بر خصوصيات مورفولوژيک، درصد، ترکيبات اسانس و فعاليت آنتي اکسيداني گياه مورد انجام گرديد
E.rosterata
E. golobulus
-Psidium guagava
-Myrtus communis L.
Pistacia lentiscus L.


دریافت فایل
جهت کپی مطلب از ctrl+A استفاده نمایید نماید




اثر تنش شوري


زمان برداشت


خصوصيات مورفولوژيک، فيزيولوژيک


دانلودپایان نامه


word


مقاله


پاورپوینت


فایل فلش


کارآموزی


گزارش تخصصی


اقدام پژوهی


درس پژوهی


جزوه


خلاصه


Cv of Faculty Members - sess.sku.ac.ir

... انتخاب زمان بهينه برداشت ... "اثر تنش آبي بر خصوصيات ... و بررسي اثر تنش شوري بر ...

دكتر علي نيكبخت | استاديار گروه علوم باغباني

تاثیر سایه، مواد آلی و زمان کاشت بر ... بررسي اثر تنش نور بر ... شوري بر خصوصيات رشدي و ...

Publications | دکتر نعمت اله اعتمادي

اثر زمان بر تراکم و رنگ سه گونه چمن سردسیری. هشتمین کنگره علوم باغبانی ایران. دانشگاه بوعلی سینای همدان. رحيم اميري خواه، نعمت اله اعتمادي، علي نيكبخت، ابراهيم كياني و شکوفه فرهمند. 1392.

Dr. Masoud Parsinejad

اثر تنش شوري و کم آبي بر ... كردن مقدار آب برداشت ... بررسي تغييرات خصوصيات فيزيكي ...

تأثيرسطوح مختلف شوري بر عملكرد و اجزاي عملكرد تك بوته ...

تنش شوري باعث كاهش معني داري در ميزان دانه و اجزاي عملكرد تك بوته، وزن كل، ارتفاع، نسبت وزن خشک ريشه به اندام هوائي گياه گرديد. کمترين مقدار دانه در بوته در سطح شوری 4/10 دسی زيمنس بر متر مشاهده شد.

بررسی سطوح مختلف شوری و خشکی بر درصد سدیم و پتاسیم زیره ...

... 5- ، 7- و 9- بار (6000peg ) بر خصوصيات ... مورد بررسي مقاومت به شوري و ... و زمان ‌های کلیدی ...

تحقیق درباره بهشت ناشناخته مافارون؛ خزانه پنهان

اتوکد مسکونی4واحده 4 طبقه با پارکینگ با اسکلت

دانلود پاورپوینت در مورد ابزارهای ذخیره سازی

بررسی بازداشت موقت در فقه و حقوق اسلامی...

پاورپوینت افزودنیهای مخلوط ماهیچه

طرح‌ريزي صنايع

مدیریت و کنترل پروژه های نرم افزاری

گزارش کار آموزی 2 ساله مجتمع گازی پارس جنوبی

پایان نامه بررسى فقهى شهادت زن در اسلام 24 ص

مقاله درمورد انواع مواد و مصالح ساختمانی