دانلود رایگان


تخمين ارزش اقتصادي آب كشاورزي با استفاده از مدل - دانلود رایگان



دانلود رایگان در سالهای اخیر کاهش نزولات آسمانی و مصرف بی رویه و نامناسب آب کشاورزی باعث ایجاد تغییراتی در الگوی کشت منطقه شده و کشاورزان نیز به لحاظ ماهیت ریسکی در انتخ

دانلود رایگان
تخمين ارزش اقتصادي آب كشاورزي با استفاده از مدل الگوي كشت بهينه و محاسبه شاخص‌هاي بهره‌وري آب فهرست جداول
Error! Bookmark not defined.
Error! Bookmark not defined.
:
در سالهای اخیر کاهش نزولات آسمانی و مصرف بی رویه و نامناسب آب کشاورزی باعث ایجاد تغییراتی در الگوی کشت منطقه شده و کشاورزان نیز به لحاظ ماهیت ریسکی در انتخاب تولیدات کشاورزی دچارمشکل در تصمیم گیری شده اند. در این تحقیق ضمن پرداختن به ارزش اقصادی آب و میزان مصرف آن در محصولات کشاورزی شهرستان ضمن محاسبه شاخص­های بهره­وری آب به تخمین الگوی کشت بهینه در منطقه می پردازیم . بدین منظور از مدل موتاد – هدف بهره گرفته شده . آمار و اطلاعات مورد نیاز از طریق ادارات و سازمانهای مرتبط درامر کشاورزی شهرستان و استان کسب گردیده است .نتایج نشان می دهد که الگوی کشت فعلی در شهرستان دارای ریسک پایین و نیز سود پایین است . اگر در الگوی کشت شهرستان سطح بیشتری به کشت گندم, لوبیا, سیب زمینی اختصاص یابد سود و بازده انتظاری افزایش قابل ملاحظه ای می یابد، شاخص­های بهره­وری آب برای محصولات لوبیا و پس از آن گندم بیشترین مقدار را به خود اختصاص داده اند.
واژه های کلیدی:
کارایی مصرف آب، الگوی بهینه کشت، موتاد- هدف، برنامه ریزی خطی، بهره وری آب، ارزش اقتصادی آب.
فصل اول مقدمه و هدف 1-1-مقدمه آب يك منبع كمياب و در عين حال اتمام ناپذير است كه انسان به طور مستمر در هر زمان و مكان به آن احتياج دارد. تأمين آب و مديريت مصرف آن در عصر جديد، جامعه بشري را در سخت­ترين بوته آزمايش تاريخ قرار داده است. از پوشش 71% سطح كره زمين كه با آب احاطه شده تنها 5/2% آن شيرين بوده و فقط 007/0 آن قابل استحصال مي­باشد(سيماي كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389).
استفاده بهينه از آب براي ايران که داراي اقليم خشک و نيمه خشک است از اهميت ويژه اي برخوردار است. رشد سريع جمعيت و نياز رو به رشد بخش کشاورزي به آب مطمئن در ايران، ما را به بسط نظام هاي تخصيص و بهبود الگوهاي مصرف جهت صرفه جويي بيشتر آب نا گزير مي سازد. توجه به اين مهم، در آينده نزديک با کاهش منابع قابل استحصال، بيشتر احساس خواهد شد. نظر به اينکه عرضه آب به دلايل محدوديت بودجه اي، افزايش هزينه هاي عرضه آن و حرکت به سمت منابع غير سنتي، با محدوديت رو به رو است، تاکيدها جهت بهره برداري از منابع آب به سمت مديريت تقاضاي آب در حال تغيير است. در مديريت تقاضاي آب استفاده کارا از منابع قابل دسترس مورد توجه است (جانسون، 2002).
بنابراین استفاده بهينه از آب براي ايران از اهميت ويژه اي برخوردار است. و ما را به بسط نظام هاي تخصيص و بهبود الگوهاي مصرف جهت صرفه جويي بيشتر آب نا گزير مي سازد (جعفري، 1383). توجه به اين مهم، در آينده نزديک با کاهش منابع قابل استحصال، بيشتر احساس خواهد شد.
به طور خلاصه می توان گفت جهت مديريت صحيح واحد كشاورزي،استفاده بهينه از منابع محدود و در نتيجه تعيين الگوي بهينه كشت داراي اهميتبسزايي است. علاوه بر آن برنامه ريزي و تصميم گيري براي واحد كشاورزي در شرايط عدم قطعيت صورت مي گيرد. در نتيجه لحاظ نمودن ريسك در مدل هاي برنامه ريزي سيستم هاي كشاورزي ضروري به نظر مي رسد. با توجه به آنچه بیان گردید، در اين راستا، مطالعه حاضر در پي برآورد ارزش اقتصادي آب كشاورزي و محاسبه شاخص هاي بهره وري آب در شهرستان آباده مي باشد. جهت مديريت صحيح واحد كشاورزي،استفاده بهينه از آب و در نتيجه تعيين الگوي بهينه كشت داراي اهميتبه­سزايي است. علاوه بر آن معمولا برنامه ريزي و تصميم گيري براي واحد كشاورزي در شرايط عدم قطعيت صورت مي گيرد. در نتيجه لحاظ نمودن ريسك در مدل هاي برنامه ريزي سيستم­هاي كشاورزي ضروري به نظر مي رسد.
1-2- اهميت و ضرورت مطالعه با توجه به اهميت رو به افزون آب، امروزه از آب به عنوان کالايي اجتماعي- اقتصادي ياد مي شود و از آنجا که مانند هر کالاي اقتصادي ديگر، قيمت بيان کننده کميابي آن کالا مي باشد، در نتيجه ارزش آب نيز به عنوان يک کالاي اقتصادي_اجتماعي بايد بيان کننده کميابي آن باشد. لذا اطلاع از ارزش آب در بخش هاي اقتصادي، نقش تعيين کننده اي در مديريت تقاضاي آب دارد. به گونه اي که اگر اين ارزش کمتر از واقعيت برآورد شود باعث عدم تخصيص بهينه آب در بين مصارف مختلف آن مي شود. همچنين اگر ارزش آب بيش از حد تعيين گردد، باعث عدم رفاه اجتماعي و صدمه رسيدن به اقشار آسيب پذير و کم توان از نظر مالي شده و مصرف آب را از سوي آنان با مشکل روبرو مي کند (قرئلي، 1381).
علاوه بر آن در شرايطي که جوامع با بحران افزايش جمعيت روبرو بوده و منابع آب نيز براي تامين نيازهاي اين جمعيت رو به رشد، کافي نيست، لذا استفاده بهينه و افزايش بهره وري منابع آب در بخش هاي مختلف باید مد نظر قرار گیرد. در اين باره مي توان به نقش مهم ارزش و قيمت آب اشاره نمود. مهمترين نقش قيمت آب را مي توان توزيع متناسب آب بين متقاضيان و مصارف مختلف ذکر کرد. تعيين مناسب قيمت آب باعث مي شود که آب بين متقاضيان متناسب با فايده يا ارزش توليد نهايي توزيع گردد. نقش ديگر قيمت آب، ايجاد انگيزه براي صرفه جويي در مصرف آب و جلوگيري از اسراف و اتلاف آن است، چرا که ارزان و رايگان بودن آب باعث زياده روي در مصرف آب مي شود و انگيزه را براي حفاظت و استفاده اقتصادي آن تضعيف مي کند (سلطاني، 1375). در ايران نيز، رشد سريع جمعيت و نياز رو به رشد بخش کشاورزي و بخش­هاي شرب و صنعت به آب سالم و مطمئن، ما را به بسط نظام هاي تخصيص و بهبود الگوهاي مصرف جهت صرفه جويي بيشتر آب در بخش­هاي اقتصاد نا گزير مي سازد. توجه به اين مهم، در آينده نزديک با کاهش منابع قابل استحصال بيشتر احساس خواهد شد (جعفري، 1383). بعلاوه ارزش آب از ديرباز جايگاه به سزايي در مجموعه قوانين کشور داشته است و تکامل علم مديريت منابع آب نيز به غناي اين قوانين افزوده است. در اين خصوص مي توان به قانون و مصوبات مختلف اشاره کرد. براي نمونه قانون توزيع عادلانه آب مصوب سال 1361 مبناي تدوين بسياري از مصوبات، دستور العمل ها و بخشنامه هاي آب در کشور بوده است. از مواد اين قانون ماده 33 است که در قيمت گذاري آب، لحاظ نمودن هزينه تامين و ارزش هاي اقتصادي آب را مد نظر قرار داده و بر آن تاکيد دارد.
ماده 17 قانون برنامه چهارم توسعه کشور نيز بيانگر اهميت اصلاح مديريت منابع آب در فرايند توسعه کشور است. برقراري مديريت توامان عرضه و تقاضا، رويکرد توسعه پايدار و لحاظ نمودن ارزش اقتصادي در برنامه ريزي آب صراحت اين قانون است. بندهاي "ج" و "ه" ماده مذکور نيز بر لحاظ نمودن ارزش اقتصادي آب در بهره برداري، حفاظت و بازيافت آب و همچنين نگاه توسعه پايدار در طرح ها تاکيد دارند.
بنابراين، مي توان گفت مجموعه قوانين کشور نيز اهميت ارزيابي ارزش آب و حرکت به سمت توسعه پايدار را تاکيد کرده اند. ليکن فقدان شيوه نامه ها و آيين نامه هاي اجرايي مناسب و هماهنگ براي تمام دستگاه هاي اجرايي ذيربط، ضعف در پايگاه اطلاعاتي بخش آب کشور و دانش ناکافي در ارزيابي ارزش و هزينه آب، عملياتي نمودن توصيه ها را با کندي مواجه نموده است (جعفري، 1385).
آب از معدود منابعي است که استفاده هاي بيشماري دارد و براي اهداف مختلفي بکار مي رود. همچنين لازم به ذکر است که روش هاي متعددي براي ارزش گذاري مصارف مختلف آب وجود دارد. براي هر يک از مصارف منابع آب بايستي روش مناسب و ويژه آن مصرف خاص را بکار گرفت. با توجه به نا کارايي عظيمي که امروزه بخش مديريت منابع آبي در دنيا با آن مواجه است، و ناشي از کمتر بودن هميشگي قيمت ها و هزينه هاي دريافت شده از مصرف کنندگان بابت منابع آبي از هزينه کل عرضه آب است. نياز به تغيير قيمت و مديريت آب احساس مي شود. چنانچه در دهه گذشته نيز کميته جهاني آب[1] قيمت گذاري منابع آب را بر اساس هزينه کل تامين آن توصيه کرده است (کميته جهاني آب ، 2000).
همانگونه که بیان شد در راستاي اهداف مديريت مصرف و تقاضاي منابع آبي، ايجاد انگيزه براي صرفه جويي در مصرف آب نقش بسزايي دارد و يکي از طرق ايجاد انگيزه در مصرف کنندگان منابع آبي، ارزش گذاري آب مي باشد. بوسيله ارزش گذاري، آب به نهاده اي با ارزش مبدل گرديده که با دريافت آب بهاي در سطح معادل با ارزش اقتصادي آن، زمينه براي صرفه جويي و جلوگيري از اسراف، اتلاف و آلودگي منابع آبي مهيا مي گردد.
در شهرستان آباده از نزولات آسماني بسیار کمتر از متوسط استان می باشد وآبمحدودیتجديدرتولید محصولاتکشاورزيدراینشهرستاناست. هدف از انجام اين مطالعه آن است كه با تعیین الگوی بهینه کشت کشاورزان منطقه را در جهت استفاده بهینه از منابع محدود یاری کرد و همچنین با تعيين ارزش اقتصادي و بهره وری آب كشاورزي، زمينه را براي صرفه جويي، کشت بهینه و جلوگيري از اسراف، اتلاف و آلودگي منابع آبي در اين شهرستان فراهم نمود
1-3-ارزش گذاری منابع آبی
رشد جمعيت، بهبود در وضع زندگي و افزايش تقاضا براي مصارف مختلف آب از يک سو و کاهش عرضه آب از سوي ديگر، باعث بوجود آمدن رقابت براي کسب منابع کمياب آب چه در سطح بين المللي و چه در سطح ملي گرديده است. لذا با توجه به محدود بودن منابع آبي، اهميت موضوع تخصيص کاراي آب بين بخش هاي مختلف اقتصادي بيش از پيش روشن مي گردد (اسدي، 1376). منابع آبي، نهاده هاي ضروري توليد در بخش هاي مختلف اقتصاد مانند کشاورزي (زراعت، باغباني، آبزي پروري، ماهي گيري تجاري و جنگل داري)، صنعت (کارخانه جات کاغذ سازي، پتروشيمي و ...) و نيز مصارف خانگي مي باشد (برنامه محيط زيست ملل متحد[2]، 2000). آب در جوامع بشري در زير ساخت هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي بسيار تاثيرگذار و سرنوشت ساز است. امروزه اين نقش با تغيير شرايط آب و هوايي و پديده خشکسالي بيش از هر زمان اهميت خود را نمايان کرده است. در دو دهه اخير آب و مديريت آن به يک دغدغه بزرگ بين المللي تبديل شده است. تشکيل نشست هاي متعدد در سطح منطقه اي، ملي و بين المللي و دوره هاي مختلف کارشناسي، مديريتي و سياسي همه حاکي از تشديد اين نگراني ها است (سرخوش سلطاني، 1387). علاوه بر آن، استخراج از منابع آبي در حد بالايي است، منابع آبي به دليل ناتوانايي دولت ها و عدم وجود بازار در سطح محلي، ملي و جهاني به طور کارا تخصيص نيافته اند. در نتيجه هزينه ها و منافع خصوصي از هزينه ها و منافع اجتماعي فاصله گرفته اند و اين مطلب باعث کاهش رفاه اجتماعي شده است (پييرس و تورنر، 1990).
چارچوب معمول براي تصميم سازي هاي اقتصادي، روش تجزيه و تحليل منفعت-هزينه[3]است. روش تجزيه و تحليل منفعت-هزينه روشي تحليلي بر پايه تئوري رفاه است. بر اين اساس سياستي رفاه را افزايش مي دهد که سود خالص مربوط به آن، مثبت باشد (هانلي و اسپش، 1995). روش تجزيه و تحليل منفعت-هزينه براي سياست هاي مربوط به محيط زيست بويژه منابع آبي بسيار پيچيده است، چرا که اين منابع از ويژگي کالاي عمومي برخوردارند. هم منابع سطحي و هم منابع زيرزميني آب جزء کالاهاي عمومي بشمار مي روند، به طوري که افرادي که اين منابع را استخراج و استفاده مي کنند، بهاي کميابي آن را نه از نظر کميت و نه از نظر کيفيت پرداخت نمي کنند و تنها هزينه ي خصوصي استخراج را مي پردازند. هنگامي که بهاي کميابي قابل تشخيص نباشد، پيامد آن استخراج بالا و ناکارا و يا آلودگي منابع است (کوندوري، 2000). علاوه بر آن، پيچيدگي مذکور از اين واقعيت برخواسته است که ارزش اقتصادي کل[4] منابع آبي ترکيبي از ارزش هاي مصرفي[5] و ارزش هاي غير مصرفي[6] است. ارزش هاي مصرفي، ارزشي است که ناشي از استفاده از محيط زيست است و ارزش هاي غير مصرفي، ارزشي است که حتي اگر از منبع استفاده نشود، نصيب فرد مي گردد (بيرول و همکاران، 2006). ارزش هاي مصرفي به دو گروه ارزش هاي مصرفي مستقيم و ارزش هاي مصرفي غير مستقيم تقسيم مي شود. ارزش هاي مصرفي مستقيم ناشي از استفاده مصرفي از منابع محيط زيست است. در ارتباط با آب اين ارزش ها شامل آب آشاميدني، آبياري محصولات کشاورزي و يا به عنوان نهاده در صنعت مي باشد. ديگر جزء ارزش منابع محيط زيست، ارزش هاي غير مصرفي است که خود به سه گروه ارزش انتخابي[7]، ارزش وجودي[8] و ارزش ميراثي[9] تقسيم مي شود (موران و دان، 2007). بدست آوردن ارزش کل اقتصادي منابع آب براي اتخاذ تصميمات مديريتي بسيار ضروري مي باشد، چرا که منابع آب را بايستي به اهداف مختلف حفاظتي، مديريتي و ديگر اهداف ارزشمند جامعه تخصيص داد (دروکر و همکاران، 2001).
مسئله اي که امروزه بخش مديريت منابع آب با آن مواجه است، کمتر بودن هميشگي قيمت ها و هزينه هاي دريافت شده از مصرف کنندگان بابت منابع آبي از هزينه کل عرضه آب است. اين مهم بيان مي کند که تقريبا در همه مناطق آبياري، نا کارايي عظيمي در بخش آب وجود دارد و لذا نياز به افزايش قيمت آب احساس مي شود. اخيرا کميته جهاني آب [10] قيمت گذاري منابع آب را بر اساس هزينه کل تامين آن توصيه مي کند (کمیسیون جهانی آب، 2000 ). قيمت گذاري بر اساس هزينه کل طبق تعريف روگرز و همکاران (1998)، به اين صورت مي باشد که آنها علاوه بر روابط بين هزينه کل عرضه و هزينه کل اقتصادي و کل هزينه آب، به تعريف روابط بين ارزش اقتصادي و ارزش کل منابع آب نيز پرداخته اند. اين پژوهشگران ارزش کل منابع آب را به ارزش ذاتي و ارزش اقتصادي تقسيم و بيان کردند که ارزش اقتصادي آب شامل سود حاصل از مصارف مستقيم و غير مستقيم آب و سود حاصل از تعديل اهداف اجتماعي است. بر اين اساس ارزش اقتصادي آب تنها مربوط به ارزش مصرف مستقيم نبوده و ارزش حاصل از مصارف غير مستقيم و اهداف اجتماعي را نيز در نظر مي گيرد. در بخش هزينه ها نيز هزينه هاي اقتصادي آب علاوه بر هزينه هاي عرضه آب، شامل هزينه هاي عوامل خارجي و هزينه فرصت سرمايه گذاري در منابع آب مي باشد. روگرز و همکاران معتقدند که استفاده کارا و پايدار از منابع آب مستلزم آن است که قيمت اين منابع نه تنها هزينه عرضه ( هزينه بهره برداري و نگهداري و نيز هزينه سرمايه) بلکه هزينه فرصت و هزينه عوامل خارجي اقتصادي و زيست محيطي را نيز شامل مي شود. مصرف کنندگان و عرضه کنندگان منابع آبي هر يک انتظارات ويژه اي از نظام قيمت گذاري دارند، مصرف کنندگان تمايل دارند با قيمت مناسب و در حد توان آنها، آب را به موقع و با کيفيت بالا دريافت کنند و حال آنکه عرضه کنندگان مايل اند هزينه تامين منابع آب را جبران کنند و به درآمد قابل قبولي برسند. سياست هاي قيمت گذاري مي تواند اهداف مختلفي نظير تخصيص بهينه منابع آبي، عادلانه بودن قيمت ها، ايجاد درآمد کافي و پايدار براي عرضه کنندگان منابع آبي، بهبود حفاظت منابع، استفاده بهينه از منابع و جلوگيري از تغييرات شديد قيمت ها را براورده کند. ساير تاثيرات اجراي سياست هاي ارزش گذاري منابع آبي در جدول (1-1) نشان داده شده است.در واقع ارزش اقتصادي آب معادل بهايي است که يک مصرف کننده عقلايي منابع آب عرضه شده خصوصي يا دولتي حاضر است جهت استفاده از آن بپردازد. در تعيين ارزش اقتصادي آب بايد به چهار بعد حجم معين، با کيفيت مشخص، در زمان و مکان معين توجه شود، زيرا عرضه فيزيکي آب در مناطق مختلف ممکن است محدود نباشد، اما عرضه اقتصادي آن، که نشان دهنده ميزان عرضه آب در ابعاد مختلف پيشگفته است، هميشه محدود و تامين آن نيازمند صرف هزينه کلان باشد.(هاشم زاده، 1391 )
1-4-آب کالايي اقتصادي آب براي مصارف آشاميدني، کشاورزي و صنعتي يک کالا تلقي مي گردد که با مصرف آن به نسبت هاي متفاوت ارزش ايجاد مي شود. طبق نظريه هاي اقتصادي، هر کالاي با ارزش و کمياب داراي قيمتي است که به ميزان عرضه و تقاضاي آن بستگي دارد. بنابراين به سبب وجود عامل کميابي و قابليت مبادله، آب نيز کالايي اقتصادي است که مي توان براي آن قيمت بازاري جستجو کرد. با تعريف آب به عنوان يک کالا مي توان براي آن قائل به اجاره تصرف و کسب منافع گرديد. به لحاظ بروز مواردي چون تضييع حقوق ديگران، کاهش حجم سفره هاي زيرزميني، خطر نابودي زيست بوم هاي طبيعي و وجود پسابهاي مصرفي، آب در گروه کالاهايي قرار مي گيرد که نظارت بر حقوق و مصرف آن الزامي است (جعفری، 1383)
1-5- تحليل جايگاه ارزش و هزينه آب در قوانين جاري کشور در حال حاضر ملاک تعيين آب بها در بخش کشاورزي ايران قانوني است که در تاريخ 14/6/1369 در مجلس شوراي اسلامي به تصويب رسيد. بر مبناي اين قانون، متوسط آب بها در کانال هاي سنتي يک درصد محصول برداشت شده، در شبکه هاي پيشرفته سه درصد و در شبکه هاي تلفيقي پيشرفته و سنتي دو درصد محصول برداشت شده است. همچنين از چاه هاي آب مبالغي تحت عنوان حق النظاره چاه بر اساس نوع محصول دريافت مي شود که در جدول نشان داده شده است. چنانکه ملاحظه مي شود، حق النظاره دريافتي از اراضي زير کشت گندم، برنج، صيفي جات و محصولات باغي بر اساس قانون فوق به ترتيب معادل25/0 ،6/. ،85/0 و8/0 درصد محصول برداشت شده است (ميرزايي خلیل آبادی، 1376).
ارزش آب از ديرباز جايگاه به سزايي در مجموعه قوانين کشور داشته است و تکامل علم مديريت منابع آب نيز به غناي اين قوانين افزوده است. از طرف ديگر ضرورت ايجاد پيامدهاي منفي اجتماعي و زيست محيطي استفاده از منابع آب در قوانين و اسناد ملي مورد تاکيد بوده است. در اين خصوص مي توان به قانون و مصوبات مختلف اشاره کرد. بر طبق مواد 136، 137 و 139 قانون مدني کشور مصوب 1307 هجري شمسي، ورود غير مجاز به حريم حفاظتي يک منبع آبي، بيانگر ايجاد ضرر براي صاحب منبع است که مستلزم جبران است. قانون توزيع عادلانه آب مصوب سال 1361 نيز از مهمترين قوانين آب کشور است که مبناي تدوين بسياري از مصوبات، دستور العمل ها و بخشنامه هاي آب در کشور بوده است. تبصره 3 ذيل ماده 2 اين قانون، تصرف به حريم خصوصي منابع آب را منجر به ايجاد ارزش هاي منفي بر حقوق ديگران و محيط زيست دانسته و به حفاظت و پرهيز از هر گونه دخل و تصرف نادرست در منابع آب تاکيد دارد. ماده 4 همين قانون نيز بنا بر ملاحظات زيست محيطي، به ممنوعيت حفر چاه جديد در دشت هاي بحراني اشاره دارد. بديهي است که اين ممنوعيت توانسته از افزايش پيامد منفي برداشت و مصرف آب در اينگونه دشت ها بکاهد. همچنين در ماده 64 اين قانون، پرهيز از آلوده نمودن آب ها و در ساير موارد به اجتناب از اتلاف و استفاده غير اقتصادي و غير معقول از منابع آب و جبران زيان ديگران به دفعات تاکيد شده است. از ديگر مواد اين قانون ماده 33 است که در قيمت گذاري آب، لحاظ نمودن هزينه تامين و ارزش هاي اقتصادي آب را مد نظر قرار داده و بر آن تاکيد دارد. ماده 17 قانون برنامه چهارم توسعه کشور بيانگر اهميت اصلاح مديريت منابع آب در فرايند توسعه کشور است. برقراري مديريت توامان عرضه و تقاضا، رويکرد توسعه پايدار و لحاظ نمودن ارزش اقتصادي در برنامه ريزي آب صراحت اين قانون است. بندهاي "الف" و "ب" اين ماده تاکيدي بر اصلاح ساختار مصرف و افزايش راندمان آبياري آب به ويژه در بخش کشاورزي است و بدين لحاظ حفاظت و بهره برداري بهينه از منابع آب، جلوگيري از افت سطح آبهاي زير زميني و تعادل بخشي حوزه ها را توصيه مي کند. همچنين بندهاي "ج" و "ه" اين ماده نيز بر لحاظ نمودن ارزش اقتصادي آب در بهره برداري، حفاظت و بازيافت آب و همچنين نگاه توسعه پايدار، رعايت حقوق ديگران و لزوم توجيه فني، اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي در طرح ها تاکيد دارند. در اين خصوص سند چشم انداز بيست ساله کشور از ديگر اسنادي است که به اهميت حفظ منابع آب کشور و پرهيز از آلوده نمودن آن اشاره دارد. "جزء 7 بند 1" و "جزء هاي 43 و44 بند د" اين سند به تحقق توسعه پايدار مبتني بر دانايي و حفظ محيط زيست به نحوي که ضمن ارتقاء کيفيت زندگي، حقوق نسلهاي کنوني و آينده نيز محفوظ بماند، اشاره مي کنند. راهبردهاي توسعه بلند مدت منابع آب کشور يکي از مصوبات بسيار مهم دولت در سال 1382 براي بخش آب است که تکاليف مهمي بر عهده متوليان مديريت منابع آب کشور گذارده است. اين مصوبه رويکرد منطقي در بهره برداري منابع آب را مديريت توامان عرضه و تقاضاي اب دانسته و تاکيد جدي به ارتقاء ارزش هاي آب و کاهش هزينه هاي زيست محيطي طرح هاي منابع آب دارد. با توجه به توضيحات فوق، مي توان گفت مجموعه قوانين کشور حرکت به سمت توسعه پايدار را تاکيد کرده اند. ليکن فقدان شيوه نامه ها و آيين نامه هاي اجرايي مناسب و هماهنگ براي تمام دستگاه هاي اجرايي ذيربط، ضعف در پايگاه اطلاعاتي بخش آب کشور و دانش ناکافي در ارزيابي ارزش و هزينه آب، عملياتي نمودن توصيه ها را با کندي مواجه نموده است (جعفري 1385).
1-6- ارزش واقعي آب در ادبيات اقتصادي، ارزش (value) مترادف با تمايل به پرداخت تعبير مي شود. از لحاظ روانشناختي افراد، مصرف کالا ها با مطلوبيت و ارزش همراهند و مصرف آنها تا رسيدن به نقطه اشباع توصيه مي شود. ليکن به دليل محدوديت توان مالي، مقدار تقاضاي آن تقليل يافته و در نقطه تعادلي مخارج – در آمد قرار مي گيرند. لذا تمايل به پرداخت و توان پرداخت دو عامل ايجاد تقاضاي موثر هستند که هر کدام را مي توان به تنهايي بررسي نمود.
آب، براي مردم، هميشه ارزشمند، هديه اي از سوي خدا، اساس توسعه جوامع، در زمره منابع طبيعي و از طرفي کالايي کمياب، قابل استحصال و مبادله و داراي ارزش هاي متفاوت براي خانوارها، صاحبان صنايع و کشاورزان بوده است. بدين لحاظ همواره اين سوال مطرح است که آب چگونه تقسيم، تخصيص و قيمت گذاري شود؟ در مديريت منابع آب، توجه به ارزش مصرفي آب براي تخصيص آن به عنوان يک اصل مطرح است (جعفري 1385).
1-6-1-اجزاء اصلي ارزش آب 1-6-1-1-ارزش مستقيم ناشي از مصرف آب تمايل به پرداخت آب در مصارف کشاورزي با مفهوم ميزان تاثير گذاري آب به عنوان نهاده در فرآيند توليد بررسي مي شود. مبلغي که هر مصرف کننده آب کشاورزي قادر به پرداخت آن است با فايده اي که ازمصرف آب بدست آورده مشخص مي شود. در نظريات اقتصادي ثابت شده که مقدار بهينه اقتصادي آب آن است که ارزش بازده نهايي (بهره وري نهايي) آب برابر هزينه نهايي (آب بها) گردد که به آن ارزش مستقيم آب گويند (گیبونز،1986). اين تعبير براي بخش صنعت نيز که آب نهاده است، مصداق دارد. نقش آب در توليدات صنعتي به عنوان مواد اوليه در توليد محصول، کاملا مشهود است. در ادبيات اقتصادي مازاد مصرف کننده بيانگر تفاوت مبلغي است که مصرف کننده مايل به پرداخت آن است با آنچه که عملا پرداخت مي نمايد. در اين شرايط، ارزش آب برابر حاصل جمع مبلغ پرداختي و مازاد مصرف کننده است که تقسيم آن بر ميزان آب برداشت شده، منعکس کننده حداکثر قيمت آب است (جعفري 1385).
در مورد ارزش آب شرب هم مي توان به اهميت مصرف آن براي بهداشت، جلوگيري از شيوع امراض در جامعه و اينکه مطلوبيت حاصل از مصرف آن منجر به ادامه حيات مي شود، اشاره کرد (گیبونز،1986).
از طرفي در توليد برقابي، آب يک نهاده گذرا و غير مصرفي است که در توليد انرژي صرفا" از پتانسيل وزني آن استفاده مي شود. لذا ارزشي دارد که قابل محاسبه است.
1-6-1-2-ارزش غير مستقيم ناشي از مصرف آب همواره با مصارف مستقيم آب، ارزش هاي غير مستقيمي حاصل مي شود که براي بخش کشاورزي در دامداري، در شرب براي بهداشت خانوار و در بخش صنعت خود را در فضاي سبز ناشي از آب برگشتي نشان مي دهند. در ايجاد اين ارزش ها، آب را نهاده توليد مي دانند.
به طور کلي جريانهاي برگشتي آب ناشي از مصرف، جزء مهم سامانه هاي طرح هاي توسعه منابع آب هستند که آثار ناشي از جريان انها بايد در برآورد ارزش آب لحاظ شوند. بخشي از آب برداشتي در سيستم آبياري مي تواند مجددا سفره زير زميني را تغذيه و يا جريان رودخانه در پايين دست را افزايش دهد. البته فايده هاي حاصل از جريان هاي برگشتي به نسبت آب تلف شده در اثر تبخير و ساير تلفات بستگي دارد( جعفري، 1385).
1-6-1-3- ارزش ها و فوايد اجتماعي آب اگرچه کمبود آب شيرين، توانايي کشورها را در تامين بهداشت عمومي، توسعه کشاورزي و صنعت محدود کرده ليکن رابطه دقيق بين استفاده از آب و توسعه اقتصادي مشخص نيست. بديهي است که کشورهاي فقير نمي توانند در کوتاه مدت مسئله کمبود آب خود را با سرمايه گذاري و بکارگيري تکنولوژي هاي گران قيمت حل کنند. البته در مراحل بالاتر توسعه اقتصادي، مردم روش هاي صرفه جويي در مصرف آب را مي آموزند و بحران کم آبي تعديل مي گردد.
در خصوص ارزش هاي اجتماعي مصرف آب مي توان گفت که آثار زنجيره اي پسين و پيشين مثبت ناشي از فعاليت هاي مرتبط با تامين و مصرف آب يعني رونق اقتصادي ناشي از قابل دسترس نمودن آب و فروش محصولات کشاورزي و صنعتي همگي آثار القايي دارند. اهدافي نظير سلامتي و بهداشت، باز توزيع درآمد، امنيت غذايي، ايجاد اشتغال مولد، موازنه تجاري و حفظ محيط زيست مي تواند از جمله ارزش هاي اجتماعي مصرف و تامين آب باشند.
1-6-2-اجزاء ارزش اقتصادي کل منابع آبي ارزش اقتصادي کل منابع آبي ترکيبي از ارزش هاي مصرفي و ارزش هاي غير مصرفي است. ارزش هاي مصرفي، ارزشي هايي است که ناشي از استفاده از محيط زيست مي باشد و ارزش هاي غير مصرفي، ارزشي هايي است که حتي اگر از منبع استفاده نشود، نصيب افراد مي گردد. ارزش هاي مصرفي نيز به سه گروه ارزش هاي مصرفي مستقيم، ارزش هاي مصرفي غير مستقيم و ارزش هاي انتخابي تقسيم مي گردد. ارزش هاي مصرفي مستقيم ناشي از استفاده مصرفي از منابع آبي است. اين ارزش ها شامل آب آشاميدني، آبياري محصولات کشاورزي و يا به عنوان نهاده در صنعت مي باشد. ارزش هاي مصرفي غير مستقيم، شامل منافعي است که به طور غير مستقيم از منابع آبي نصيب افراد مي گردد. به طور مثال اين منافع شامل کنترل فرسايش خاک، کنترل و ذخيره سازي سيلاب، کاهش گرماي زمين، جريانهاي برگشتي آب ناشي از مصرف و ... مي باشد. در نهايت ارزش هاي انتخابي، ارزش هايي است که فرد به واسطه استفاده نکردن از منابع آبي در زمان حال، ارزش انتخاب آن را براي آينده باقي مي گذارد. بنابراين ارزش انتخابي براي منابع آبي بيانگر پتانسيل اين منابع در ايجاد منافع اقتصادي براي جوامع انساني در آينده است (بيرول و همکاران، 2006).
از ديدگاه کروتيلا (1967) ارزش هاي غير مصرفي، ارزش هايي است که از منابع آبي نصيب افراد مي گردد بدون اينکه هيچ استفاده اي از اين منابع کنند و يا قصد استفاده آن را در آينده داشته باشند. اين ارزش ها خود به سه گروه ارزش هاي ذاتي، ارزش هاي ميراثي و ارزش هاي نوع دوستانه[11] تقسيم مي شود. ارزش هاي ذاتي ارزشي است که افراد براي حفاظت و بقاي منابع آبي قائل مي باشند، بدون اينکه به طور مستقيم توسط فرد يا نسل هاي آينده وي مورد استفاده قرار گيرد. ارزش هاي ميراثي ارزش هايي است که افراد براي استفاده نسل هاي خود از منابع آبي قائل مي باشند. در نهايت ارزش هاي نوع دوستانه بيانگر آن است که حتي اگر خود فرد از منابع آبي استفاده نکند يا قصد استفاده از آن را در آينده نداشته باشد، ممکن است علاقه مند باشد که اين منابع براي ديگران در دسترس باشد.
1-7-مفهوم ریسک برداشت ها از مفهوم ریسک یا مخاطره گوناگون است. در لغت، بر اساس لغت نامه وبستر، به عنوان احتمال ضرر و زیان مالی یا جانی تعریف شده است. اما ریسک یا مخاطره می تواند پیامد های مثبتی نیز در بر داشته باشد. نایت (1921) از اولین افرادی بود که عدم قطعیت را به ریسک یا مخاطره و عدم حتمیت تقسیم کرد. او بر این باور بود که اگر بتوان نتایج محتمل رویدادی همراه با شانس وقوع هر یک از آن پیامدها را مشخص کرد با ریسک روبرو هستیم. عدم امکان تعیین احتمال رخداد این پیامد و یا حتی لیست آنها نتیجه اش رویارویی با عدم حتمیت است. بر این اساس تصمیم گیرنده به طور معمول با عدم حتمیت سرو کار دارد. این تقسیم بندی بویژه در تحلیل های کمی اقتصاد کشاورزی مفید نیست. در اکثر برنامه ریزی ها و تصمیم گیری های مربوط به این رشته، تعیین لیست فوق و احتمال وقوع آن ها ممکن نیست لیکن تصمیم گیری الزاما باید انجام شود. تصمیم گیرنده بر اساس تجربیات شخصی، درجه آگاهی، روحیه اش در رویارویی با مخاطرات و همچنین اطلاعات موجود در ارتباط با رویداد مورد نظر، از جمله داده های آماری و نظرات کارشناسی، اعتقاد شخصی خود را در مورد احتمال وقوع آن بیان می کند. پس احتمال وقوع رویدادها، در نهایت نمایانگر احساس و برداشت شخصی تصمیم گیرنده و یا برنامه ریز در مورد درجه عدم قطعیت وقوع پیامدهای مختلف است. از این رو است که مدیران و برنامه ریزان مختلف حتی اگر با داده های آماری یکسانی نیز در مورد وقوع و نتایج رویدادها روبرو باشند امکان دارد که تصمیمات متفاوت اتخاذ کنند. نتیجه آنکه اگر چه تقسیم بندی عدم قطعیت بر اساس میزان اطلاعات موجود در مورد احتمال وقوع رویدادها، در نگاه نخست، ممکن است به نظر مناسب آید لیکن کاربرد آن، در مطالعات مربوط به برنامه ریزی و مدیریت، مفید و چاره ساز نبوده است ( هیزل و نورتن، 1986).
1-8-بهره وری آب کشاورزی 1-8-1-تعریف بهره وری بهره وری از مفاهیم اقتصادو مدیریتاست که چنین تعریف می شود: "مقدار کالا و یا خدمات تولید شده در مقایسه با هر واحد از انرژی و یا کار هزینه شده بدون کاهش کیفیت یا به این عبارتی: "اثربخشی به علاوه کارایی". به دیگر سخن، بهره وری، عبارت است از بدست آوردن حداکثر سود ممکن، با بهره گیری و استفاده بهینهاز نیروی کار، توان، استعداد و مهارت نیروی انسانی، زمین، ماشین، پول، تجهیزات، زمان، مکانو… به منظور ارتقاء رفاه جامعه. بهره وری به نسبت کار انجام شده به کاری که باید انجام می شده نیز اطلاق می شود. بهره وری آب کشاورزی از دیدگاه های مختلفی تعریف و بررسی می شود. معمول ترین این دیدگاه ها "بهره وری از دیدگاه فیزیکی"، "بهره وری از دیدگاه مالی" و "بهره وری از دیدگاه اشتغال" می باشد. مفهوم هر کدام از این دیدگاه ها به قرار زیر است.
-بهره وری از دیدگاه فیزیکی: براساس این دیدگاه، بهره وری بیشتر آب کشاورزی به معنای تولید محصول بیشتر به ازای واحد حجم آب است.
-بهره وری از دیدگاه مالی: براساس این دیدگاه بهره وری بیشتر آب کشاورزی به معنای کسب سود بیشتر به ازای واحد حجم آب است.
-بهره وری از دیدگاه اشتغال: براساس این دیدگاه بهره وری بیشتر آب کشاورزی به معنای ایجاد اشتغال بیشتر به ازای واحد حجم آب است (ویکی پدیا، دانشنامه آزاد،1391).
1-8-2-مفهوم بهره وری آب لازمه تحليل و ارزيابي هر فرآيند و رفتاري، ارايه، تعريف و تعيين شاخص هايي مناسب است كه ضمن جامعيت، بتواند كاستي ها و توانمندي ها را شناسايي كند.در بسياري از كشورها و از جمله ايران، يكي از اصلي ترين شاخص های به سنجی، ميزان عملكرد در واحد سطح بوده و هست و حتي به عنوان ملاك و معياري براي انتخاب كشاورزان و توليد كنندگان مطرح بوده و هست. اما معمولا تلاش نشده كه تعيين شود، توليدبه چه قيمتي؟ توليد به ازاي مصرف چه ميزان نهاده هايي؟ در كشورهايي مثل ايران كه با محدوديت مهمترين و موثرترين نهاده توليد يعني آب مواجه است، كنكاش در اين مسئله و تلاش براي اصلاح شاخص هاي مقايسه اي به سنجي، اهميت فزاينده و ساختاري مي يابد. شايد در برهه اي از سير تکاملی كشاورزي، شاخص عملكرد در واحد سطح مي توانست به عنوان ابزاري رقابتي و انگيزشي براي افزايش توليد در شرايط عدم محدوديت آب و زمين، محسوب گردد، اما در شرايطي كه به شدت با محدوديت آب مواجه است و با ناكارآمدی هايي در بخش مديريت زراعي مواجه است، تدوين راهكارهاي اصلاحي برتر كه قابليت عملياتي شدن را نيز دارا باشند، اهميت حياتي و بنيادي يافته است. يكي از شاخص هايي كه سعي كرد تا اهميت نهاده آب را تبيين كند، شاخص كارآيي مصرف آب (Water Use Efficiency) بوده است كه بيانگر نسبت عملكرد محصول به تبخير و تعرق واقعي است. اين شاخص سبب شد تا چگونگي تعيين تبخير و تعرق پتانسيل محصولات، ضرايب گياهي، راندمان آبياري، آبشويي، تبخير و تعرق واقعي و نيز مباحث مربوط به بيلان آب در خاك، به وفور در ادبيات دانشگاهي و تحقيقاتي راه يابد. اين مفاهيم (خصوصاً تبخير و تعرق واقعي) هر چند در سطوح پژوهشي و علمي تعريف شده و قابل فهم بود اما در سطح بهره برداران و كشاورزان، اين واژه ها غريب و ناآشنا بوده و هيچگاه نتوانستند در سطح مديريت زراعي حاكم بر كشاورزي، آن را جاري و تفهيم نمايند. يكي از مهم ترين دلايل را علاوه بر سختي، تنوع و تفرق روش ها در تعيين تبخير و تعرق واقعي، مي توان متاثر از ساختار كشاورزي كشور، يعني تنوع زراعي، قطعات كوچك، كم بها بودن آب و .... دانست. بديهي است كه تنوع زراعي و قطعات كوچك، به خودي خود معضل محسوب نمي شوند و لازمه آن اين است كه برنامه مديريتي مناسب و مطلوبي براي واقعيت هاي كشاورزي كشور تعريف و تدوين شود. براي رفع اين معضل يعني نامانوس و غريب بودن كارآيي مصرف آب و تبخير و تعرق، پارامتر مفهومي ديگري با شكلي ساده تر و كاربردي تر تعريف شد كه خوشبختانه توانست با سرعتي چشمگير در بين رده هاي مختلف جامعه توسعه يابد و آن شاخص بهره وري آب (Water Productivity) بود كه نه تنها در كشاورزي بلكه در رشته هاي ديگر چون انرژي، سرمايه، ساختارهاي انساني و اجتماعي، بهداشت، فرهنگ و ... نمود پيدا كرد. این مفهوم عبارت از نسبت عملكرد محصول به ميزان آب آن می باشد. یا به عبارت دیگر بيانگر ميزان توليد محصول (ماده خشك، ماده تر، غده و ...) به ازاي آب كاربردي است. از جمله مهمترين ويژگي هاي اين شاخص ساختار مفهومي مديريتي آن و مستقل بودن از تخمين و برآورد تبخير و تعرق و راندمان است. اندك بودن شاخص بهره وري آب نشانگر ضعف مديريتي و ناكارآمدي در مصرف آب است كه در آن مرحله بايد تلاش شود كه شناسايي شود اين ناكارآمدي متاثر از كدام يك يا تلفيقي از اين پارامترها است. به عنوان مثال ناكارآمدي ممکن است متاثر از پارامترهایی چون سامانه هاي آبياري، تلفات عمقي يا رواناب، كيفيت آب، ناكارآمدي هاي زراعي و يا ناهنجاري هاي محيطي باشد. در زراعت ديم ميزان آب كاربردي، مقدار بارش محسوب مي شود. لذا اين شاخص در زراعت ديم به صورت بهره وري بارش تجلي يافت. در زراعت ديم و تحت مديريت آبياري محدود (آبياري تكميلي یا تك آبياري)، ميزان آب كاربردي شامل مجموع بارش و آب آبياري است كه در اين شرايط شاخص هاي بهره وري آب آبياري (Irrigation Water Productivity)و بهره وري كل(Total Water Productivity) یعنی مجموع بارش و آب آبياريقابل تعريف و تعيين هستند. همانطور كه اشاره شد شاخص بهره وري آب نشان دهنده ضعف يا قوت ساختار اعمال مديريتي است و از زواياي مختلفي چون زراعي، اقتصادي، توليد انرژي و يا پروتئين قابل تعريف و تحليل است و داراي جامعيت و استواري و پايداري است. اما وقتي در الگوي كشت به كار گرفته مي شود، بعد زراعي آن ناكارآمد مي شود زيرا همانطور كه اشاره شد اين شاخص بيانگر ميزان عملكرد محصول به آب مصرفي است و محصولاتي كه داراي توليد ماده خشك تر زيادتري هستند (مانند سيب زميني، چغندرقند، يونجه و .....) به تبع آن داراي شاخص زراعي بهره وري آب بزرگتري هستند. اما بايد توجه داشت كه هزينه توليد (اعم از هزينه هاي ثابت، متغير و هزينه هاي آب و آبياري) در اين محصولات و ديگر محصولات يكسان نيست. به عنوان نمونه شاخص بهره وري آب در توليد گندم، چغندرقند، سيب زميني، ذرت علوف هاي، پنبه، جو، نيشكر و يونجه اعدادی متفاوت گزارش شده است، اما نمي توان گفت كدام محصول داراي ارجحيت است. اين رجحان و برتري زماني مسلم خواهد شد كه از نظر ابعادي يكسان شوند. بايستي اضافه كرد كه برابر بودن كمي شاخص بهره وري آب در توليد يك محصول در دو منطقه نيز لزوما به معناي مفاهيمي يكسان نيست و بايستي از ابعاد اقتصادي، توليد انرژي و يا پروتئين بررسي شود. از جنبه اقتصادي، شاخص بهره وري به صورت "نسبت سود خالص به ازاي آب كاربردي"، از جنبه توليد انرژي، شاخص بهره وري به صورت "نسبت توليد كالري انرژي به ازاي آب كاربردي " و از جنبه توليد پروتئين، شاخص بهره وري آب به صورت "نسبت ميزان پروتئين توليدي به ازاي آب كاربردي" تعريف مي شود. مفاهيم اخير خصوصا براي تحليل در شرايط الگوي كشت كه با انواع متنوعي از محصولات با ويژگي هاي متفاوتي از لحاظ ميزان توليد، سطح زير كشت و مقادير آب مصرفي مواجه است كاربرد ويژه اي دارد و بسته به اهميت مسئله و جنبه موضوعي (كسب سود بيشتر، كالري انرژي يا پروتئين توليدي) مي توان الگوي كشت بهينه را تبيين و تعيين كرد. تمام تلاش ها در راستاي افزايش ميزان توليد به ازاي آب مصرفي يا بهبود شاخص بهره وري آب هدف گذاري مي شود. وجود جامعيت و ساختار فني و كارشناسي در تحليل مجموعه اين شاخص ها سبب شده كه آن را مهندسي بهره وري آب بنامند (توکلی، 1390).
1-9-منطقه مورد مطالعه
این مطالعه در شهرستان آباده که در شمال استان فارس واقع شده است، صورت گرفته است.
1-9-1- بررسي وضعيت جغرافيايي شهرستان آباده
شهرستان آباده به مركزيت شهر آباده با وسعت 5644 کيلومتر مربع 6/4 درصد كل مساحت خاکی استان را به خود اختصاص داده است. اين شهرستان در محدوده جغرافيايي 53 درجه و 17 دقيقه طول شرقی و 31 درجه و 42 دقيقه عرض شمالی قرار گرفته که از شمال به استان اصفهان، از جنوب به شهرستـان اقلید، از شرق به استان یزد و از غرب به استان کهکیلویه و بویراحمد محدود مي شود. براساس آخرین تقسیمات کشوری (1384) این شهرستان دارای یک بخش مرکزی، 5 نقطه شهری (آباده، بهمن، صغاد، ایزدخواست وسورمق) می­باشد (سيماي كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389).
1- 2- 1- جمعيت
جمعيت شهرستان، براساس سرشماري سال 1385 برابر با 90097 نفر مي­باشد كه 2.1 درصد از جمعيت استان را شامل مي شود. جمعيت شاغل شهرستان 26083 نفر مي باشد كه از اين مقدار 4963 نفر( 19درصد جمعيت شاغل شهرستان) شاغل در بخش كشاورزي مي باشد (سيماي كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389).
1- 2- 2- موقعیت پستی­ها و بلندی­ها:
این شهرستان جزو مناطق مرتفع استان به شمار می­رود کوه ها اغلب در امتداد عمومی کوه های زاگرس بوده که مهمترین آنها عبارتند از:
- کوه آب دراز: در 36 کیلومتری شرق ایزدخواست با ارتفاع 3450 متر قرار گرفته­است.این کوه از شمال غربی به کوه آیینه قبری و از جنوب شرقی به کوه های بیدبلاجی و چهارطاق متصل می­شود.
- کوه سفید: در 58 کیلومتری جنوب شرقی دهبید با ارتفاع 2950 متر از سطح دریا قرار گرفته و از شمال غربی به کوه های قاش­رستم متصل است.
- کوه آب سیاه: در 72 کیلومتری شمال غربی روستای خسروشیرین قرار دارد و ارتفاع آن 3005 متر است(سيماي كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389).
1- 2- 3- هواشناسي و اقليم:
میزان بارندگي:
میزان بارندگي شهرستان آباده در سال1388، بالغ بر8/94 ميليمتر بوده که حداکثر ميزان بارندگي ماهانه آن 4/51 میلی­متر در دی­ماه بوده­است و متوسط بارندگی ده­ساله،140 ميليمتر در شهرستان می­باشد(سيماي كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389).
دما:
معدل حداقل دمای شهرستان 5/6 درجه سانتیگراد و معدل حداکثر دما 22 درجه می­باشد. همچنین حداکثر مطلق درجه حرارت 37 درجه سانتیگراد و حداقل مطلق دما 12- درجه سانتیگراد به ترتیب در ماه های تیر ودی بوده­است. (سيماي كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389).
1-3- سيماي كشاورزي شهرستان آباده:
1- 3-1- وضعيت خاک در شهرستان آباده:
از نظر زمين شناسي کوه هاي مرکزي شهرستان عمدتاً از رســوبات آهکي و دولومــيت و ماسه سنــگ­هاي کربونيفر، پرمين و پرموترياس تشکيل شده است. در حاليکه ارتفاعات غـربي آن عمدتاً رســوبات آهکــي کرتاسه مياني بوده که بر روي آهک­ها و شيست­هاي دوران ژوراسيک قرار گرفته است. تشکيلات زمين شناسي منطقه آباده بيشتر از نوع سنگ­هاي آهکي و دولوميتي و آهک مارني و ماسـه سنگ دوران سوم و آبرفت­هاي دوران چهارم مي­باشد. اراضي کشاورزي شهرستان غالباً داراي بافت سبک شني رسي هستند که ضـريب نگهداري آب آن کم است در اين شهرستان خاکهاي کلاس 1 حدود10% ميباشد و در حدود 20% از اراضي جزء خاکهاي کلاس 2 مي باشد(گزارش عملکرد مديريت جهادکشاورزي شهرستان آباده، 1389).
1- 3- 2- وضعيت اراضي کشاورزي شهرستان آباده:
در جدول (1-1) سطح زير کشت محصولات زراعی شهرستان و مقايسه ميزان سهم شهرستان در استان (به تفکيک سطح زيرکشت و ميزان توليد) نشان داده شده است.
جدول (1-1) سطح زيركشت و تولید محصولات عمده بخش زراعت شهرستان آباده[12] در سال زراعي89-1388
نام محصول
سطح کشت شهرستان
هکتار
سطح کشت شهرستان به استان
درصد
ميزان توليد
تن
تولید شهرستان به استان
درصد
تولید استان
تن
مأخذ: سيماي كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389
در جدول (1-2) سطح زير کشت محصولات عمده باغی شهرستان و مقايسه ميزان سهم شهرستان در استان ( به تفکيک سطح کشت و ميزان توليد) نشان داده شده است.
جدول (1-2) سطح زيركشت و تولید محصولات عمده بخش باغبانی شهرستان آباده[13] در سال زراعي89-1388
نام محصول
سطح کشت شهرستان
هکتار
سطح کشت شهرستان به استان
درصد
ميزان توليد
تن
تولید شهرستان به استان
درصد
تولید استان
تن
مأخذ: سيماي كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389
1- 4- وضعیت منابع آب شهرستان آباده:
1- 4-1- منابع آب سطحي:
محدوده­ی شهرستان آباده از نظر منابع آب، در حوضه­ی آبریز گاو خونی واقع شده­است. امکانات منابع آب سطحی موجود در این شهرستان عبارتند از :
1- رودخانه­ی رحیمی ایزدخواست:
این رودخانه پس ازگذشتن از کوه­های شرقی وارد دشت اسفندران می­شود و ضمن تأمین بخشی از آب کشاورزی مورد نیاز روستایی ایزدخواست و زهکشی دشت­های اسفندران و نجف آباد، به باتلاق گاو خونی می­ریزد. آب این رودخانه در ماه­های آذر تا اسفند که ماه­های سیلابی منطقه به شمار می­آید، افزایش می­یابد. افزایش آب رودخانه در این ماه، ناشی از بارندگی بوده و روند آبدهی در دیگر ماه­های سال ثابت می ماند. رودخانه رحیمی پس از وارد شدن به دشت آباده و عبور از این دشت، به مرداب گاوخونی می­ریزد(سيماي كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389).
2- مسیل آباد:
جریان­های ایجاد شده که از رگبارها و مازاد چشمه­ی محمد رسول الله اقلید تشکیل می­شود، پس از وارد شدن به دشت آباده با مسیل آباده یکی شده و از تنگه­ای به سمت گاشار خارج شده، وارد دشت ابرکوه می­شود و سرانجام، به نمکزار ابرکوه می­ریزد. این مسیل، تنها در فصل زمستان پس از بارندگی­های شدید و در اواسط بهار، به هنگام ذوب برف­ها جریان دارد. امکانات توسعه­ی منابع آب در این زیر حوضه­، برای شهرستان آباده، بسیار محدود می­باشد(سيماي­ كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389).
1- 4- 2- منابع آب زیر زمینی
1-4-2-1- ویژگی­های آبشناختی آبخانه ها:
آبرفتهای موجود در نقاط گوناگون دشت آباده، از نظر ذخیره­ی آب زیرزمینی، با خاصیت­های متفاوتی دیده می­شود. در نواحی شمالی دشت، ضخامت آبرفت کم (بین5تا25متر) می­باشد و از جنس دانه ریز و سنگ­کف اغلب رسی و مارنی است. چاه های حفر شده در این ناحیه، از آبدهی ناچیزی برخور دارند. در قسمتهای جنوبی دشت آباده، چندین مخروط افکنه تشکیل شده که ضخامت آبرفت­ها در به 10 متر می­رسد. آبرفت­ها نسبنتاً دانه درشت بوده وسنگ کف این ناحیه، اغلب از شیلهای دوره ژراسیک می­باشد. چاه­ها و قنات­های حفر شده در این دشت، با توجه به نزدیکی یا دوری از شکستگی­های موجود در آبرفت، آبدهی متغییری دارند. عمق دسترسی به سفره های آب زیر زمینی در نواحی مختلف دشت، متفاوت و بین 5/2 تا 40 متر تغییر می­کند. هم اکنون منابع آب زیر زمینی شهرستان، با استفاده از 486 حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق، 122 رشته قنات و 27 دهنه چشمه تخلیه می­شود (سيماي كشاورزي شهرستان­هاي استان فارس، 1389).
1-10-اهداف تحقيق : - تعيين الگوي بهينه كشت بدون در نظر گرفتن ريسك درآمدي بهره برداران
- تعيين الگوي بهينه كشت با در نظر گرفتن ريسك درآمدي بهره برداران
- مقايسه الگوي فعلی با الگوی بهينه كشت
- مقایسه الگوی بهينه كشت با و بدون در نظر گرفتن ريسك
- تعيين ارزش اقتصادي آب كشاورزي در منطقه مورد مطالعه
- محاسبه شاخص هاي بهره وري آب برای محصولات زراعی منطقه
- مقايسه بهره وري آب در توليد محصولات زراعي در منطقه مورد مطالعه
ضرورت هاي خاص انجام تحقيق:
از آنجا كه شهرستان آباده نسبت ديگر شهرستان هاي استان فارس از نزولات آسماني و آب نسبتا کمتري بر خوردار است لذا آگاه نمودن كشاورزان اين شهرستان به ارزش واقعي و اقتصادي آب و مديريت صحيح و کشت بهينه اهميت بالايي دارد. در نتيجه ضرورت دارد تا با تعيين ارزش اقتصادي آب كشاورزي، زمينه براي بهينه نمودن توليد و جلوگيري از اتلاف و آلودگي منابع آبي مهيا گردد.
1-11-فرضیات - الگوی کشت بهینه با الگوی کشت فعلی متفاوت است.
- کشاورزان در منطقه ریسک گریز هستند.
- ارزش اقتصادي هر متر مکعب آب کشاورزي از ميزان آب بهاي محاسبه شده در منطقه بيشتر است.
- بهره وري آب در توليد لوبیا از دیگر محصولات زراعی منطقه بیشتر مي باشد.
- بهره وری آب در تولید هندوانه از دیگر محصولات زراعی منطقه کمتر مي باشد.
[1]-World Water Commission (WWC)
[2]- United Nation Environment Program (UNEP)
[3]-Cost - Benefit Analysis(CBA)
4-Total Economic Value
[5]-Use Value
[6]-Non-use Value
[7]-Option Value
[8]-Existence Value
[9]-Bequest Value
[10]- World Water Commission
[11]-Altruistic Value
[12]- در جدول فوق سطح زیر کشت برحسب هکتار و میزان تولید بر حسب تن لحاظ شده است.
[13]- در جدول فوق سطح زیر کشت برحسب هکتار و میزان تولید بر حسب تن لحاظ شده است.


دریافت فایل
جهت کپی مطلب از ctrl+A استفاده نمایید نماید




ارزش اقتصادي آب كشاورزي


مدل الگوي كشت بهينه


دانلودپایان نامه


word


مقاله


پاورپوینت


فایل فلش


کارآموزی


گزارش تخصصی


اقدام پژوهی


درس پژوهی


جزوه


خلاصه


مقاله درمورد افت تحصیلی

تحقیق درباره اینترنت و فایروال

ایجاد طرح الگو استقرار سیستم مدیریت ایمنی مواد

تجربیات مدون مدیرت مدرسه 39 صفحه

تحقیق درباره معماری قاجار پهلوی

تحقیق درباره انتقال اطلاعات به كشورهاي جهان سوم

مقايسه اثر تمرينات ايروبيک و يوگا بر آمادگي

بانک ایمیل مرجع

مقاله پیدایش و ماهیت پول

دانلود مقاله بررسی اجزای سیستم انتقال در فیبر